بعد از یک روز شلوغ، به رختخواب میروید تا استراحت کنید؛ اما درست در همین لحظه، ذهنتان شروع به فعالیت میکند. ناگهان به کارهای فردا، یک گفتوگوی ناتمام، اتفاقات روز یا حتی برنامههای چند هفته آینده فکر میکنید. هرچه بیشتر تلاش میکنید بخوابید، ممکن است هوشیارتر شوید.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ فعال شدن ذهن هنگام خواب اتفاقی شایع است و لزوماً به معنای وجود مشکل در عملکرد مغز نیست. عوامل مختلفی میتوانند باعث شوند افکار در زمان خواب بیشتر به چشم بیایند.
چرا وقتی به رختخواب میرویم، افکار بیشتر میشوند؟
به گفته رواندرمانگر در طول روز ذهن ما درگیر کار، گفتوگو، مسئولیتهای روزمره، رفتوآمد و فعالیتهای مختلف است و فرصت کمی برای پردازش اتفاقات روز دارد.
وقتی شب در محیطی آرام و بدون حواسپرتی قرار میگیریم، محرکهای بیرونی کاهش پیدا میکنند و افکاری که در طول روز نادیده گرفته شدهاند، بیشتر مورد توجه قرار میگیرند.
برای بعضی افراد، زمان خواب اولین فرصت آرام روز است که میتوانند به نگرانیها، تصمیمها و کارهای ناتمام فکر کنند. به همین دلیل ممکن است احساس کنند ذهنشان ناگهان شلوغ شده است؛ درحالیکه این افکار از قبل وجود داشتهاند.
استرس، ذهن را هنگام خواب هوشیارتر میکند
استرس یکی از دلایل شایع افزایش فعالیت ذهنی در شب است. نگرانی درباره کار، مسائل مالی، روابط، سلامت یا مسئولیتهای روز بعد میتواند باعث شود مغز حتی هنگام خواب نیز به پردازش این مسائل ادامه دهد.
در چنین شرایطی ممکن است افکاری مانند این به ذهن برسد:
* اگر فردا مشکلی پیش بیاید چه؟
* آیا امروز اشتباهی کردم؟
* فردا چه کارهایی باید انجام دهم؟
* چرا آن شخص چنین حرفی زد؟
* اگر نتوانم بخوابم چه؟
این نگرانیها میتوانند چرخهای ایجاد کنند که در آن، ترس از نخوابیدن باعث افزایش هوشیاری و دشوارتر شدن خواب میشود.
مغز در سکوت شب فرصت پردازش پیدا میکند
در طول روز، اطلاعات زیادی از طریق گفتوگوها، پیامها، کار، شبکههای اجتماعی و محیط اطراف دریافت میکنیم. با کاهش فعالیتهای روزانه، ذهن فرصت بیشتری برای مرور و پردازش این اطلاعات پیدا میکند.
بنابراین، فعال شدن ذهن هنگام خواب لزوماً به این معنا نیست که مغز عمداً خواب را مختل میکند؛ بلکه نبود حواسپرتیهای روزانه باعث میشود افکار درونی بیشتر مورد توجه قرار بگیرند.
تلاش بیش از حد برای خوابیدن میتواند نتیجه معکوس داشته باشد
خواب چیزی نیست که بتوان آن را به زور ایجاد کرد. نگاه کردن مداوم به ساعت، محاسبه زمان باقیمانده تا صبح یا نگرانی از اینکه هنوز خوابتان نبرده است، ذهن را بیشتر درگیر خواب میکند.
برای مثال، فکر کردن به اینکه «فقط پنج ساعت تا بیدار شدنم باقی مانده و باید همین الان بخوابم» ممکن است بهجای آرام کردن ذهن، فشار بیشتری ایجاد کند.
در نتیجه، چرخهای شکل میگیرد که در آن نگرانی، هوشیاری را افزایش میدهد و هوشیاری بیشتر، خوابیدن را دشوارتر میکند.
روتین قبل از خواب اهمیت دارد
فعالیتهای شما در ساعات پیش از خواب نیز میتوانند بر آرام شدن ذهن تأثیر بگذارند. کارهای سنگین، گفتوگوهای تنشزا و محتوای محرک میتوانند ذهن را فعال نگه دارند.
یک روتین آرام و ثابت پیش از خواب میتواند به ذهن کمک کند از فعالیتهای روزانه فاصله بگیرد. کم کردن نور محیط، کنار گذاشتن کار، مطالعه، دوش آب گرم یا چند دقیقه تنفس آرام میتواند مفید باشد.
هدف این نیست که ذهن را کاملاً خالی کنید؛ بلکه باید میزان تحریک ذهنی را بهتدریج کاهش دهید.
قبل از خواب افکارتان را روی کاغذ بیاورید
اگر کارهای ناتمام مرتب در ذهنتان تکرار میشوند، چند دقیقه قبل از خواب آنها را یادداشت کنید.
فهرستی از کارهای روز بعد بنویسید و در صورت وجود یک مسئله مهم، قدم بعدی برای رسیدگی به آن را نیز مشخص کنید.
برای مثال:
* پاسخ به ایمیل مهم
* پرداخت قبض
* تماس با پزشک
* تکمیل گزارش
این کار میتواند نیاز ذهن به یادآوری مداوم وظایف را کاهش دهد.
ذهن را به سمت موضوعی آرام هدایت کنید
اگر افکارتان متوقف نمیشوند، لازم نیست با آنها مبارزه کنید. توجه خود را به موضوعی خنثی و آرام، مانند تنفس آهسته یا احساس بدن روی تخت، برگردانید.
ریلکسیشن عضلانی پیشرونده نیز میتواند کمککننده باشد. در این روش، عضلات مختلف بدن را بهتدریج از پاها به سمت بالا شل میکنید.
هدف این است که ذهن از نگرانی و حل مسئله فاصله بگیرد و به سمت آرامش هدایت شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
فعال بودن ذهن هنگام خواب، بهویژه در دورههای پراسترس، شایع است. اما اگر بهطور مداوم دیر به خواب میروید، بارها در طول شب بیدار میشوید یا در طول روز احساس خستگی میکنید، ممکن است مشکل خواب نیاز به بررسی داشته باشد.
اختلالات مداوم خواب میتوانند با اضطراب، افسردگی، برخی بیماریها، داروها یا سایر اختلالات خواب مرتبط باشند.
اگر مشکلات خواب برای چند هفته ادامه پیدا کرده یا زندگی روزمرهتان را تحت تأثیر قرار داده است، بهتر است با پزشک یا متخصص سلامت مشورت کنید.
جمعبندی
فعال شدن ذهن هنگام خواب همیشه نشانه مشکل نیست. گاهی با کاهش حواسپرتیهای روزانه، افکاری که در طول روز فرصت پردازش آنها را نداشتهایم، بیشتر مورد توجه قرار میگیرند.
کاهش استرس، داشتن یک روتین منظم پیش از خواب، نوشتن کارهای روز بعد و کاهش محرکها میتواند به آرام شدن ذهن کمک کند.
بااینحال، اگر این مشکل بهطور مکرر اتفاق میافتد و خواب یا عملکرد روزانه شما را مختل میکند، بهتر است برای بررسی علت آن از یک متخصص کمک بگیرید.
