دانشمندان با استفاده از یک روش جدید سونوگرافی توانستهاند روند رشد و گسترش یک تومور مرگبار مغزی را در مغز موشهای زنده و هوشیار مشاهده کنند؛ روشی که میتواند اطلاعات تازهای درباره نحوه رشد گلیوبلاستوما و ارتباط آن با بافتهای اطرافش در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ گلیوبلاستوما یکی از تهاجمیترین انواع سرطان مغز است و میزان بقای پنجساله مبتلایان به آن تنها حدود ۵ تا ۷ درصد است. یکی از دلایلی که درمان این سرطان را دشوار میکند، توانایی آن در درگیر شدن با بافت سالم مغز و رگهای خونی اطراف و استفاده از آنها برای ادامه رشد خود است.
اما بررسی دقیق این روند در مغز کار سادهای نیست. روشهایی مانند MRI میتوانند تومور و رگهای خونی را نشان دهند، اما برای بررسی همزمان عملکرد مغز در حیوانات هوشیار محدودیتهایی دارند. تصویربرداری نوری نیز جزئیات بسیار خوبی ارائه میدهد، اما نمیتواند به عمق کافی در مغز نفوذ کند.
به همین دلیل، پژوهشگران مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) سه روش تصویربرداری را در یک سیستم سونوگرافی ترکیب کردند تا بتوانند رشد تومور، تغییرات رگهای خونی و فعالیت مغز را همزمان مشاهده کنند.
برای اینکه تومور در تصاویر سونوگرافی بهتر دیده شود، دانشمندان سلولهای گلیوبلاستوما را بهگونهای مهندسی کردند که بتوانند حبابهای بسیار کوچکی از گاز تولید کنند. این حبابها باعث میشدند محل تومور در تصاویر سونوگرافی بهوضوح مشخص باشد.
سپس سلولهای مهندسیشده گلیوبلاستوما را در بخش مشخصی از مغز سه موش قرار دادند و طی ۱۱ روز، رشد تومورها را با روش جدید زیر نظر گرفتند.
نتایج نشان داد با بزرگتر شدن تومور، بافتهای اطراف آن بهتدریج کنار زده میشدند. تومور همچنین موقعیت برخی از بخشهای مغز و رگهای خونی اطراف را تغییر میداد.
پژوهشگران مشاهده کردند فعالیت مغزی در نزدیکی تومور نیز تغییر میکند. برای مثال، افزایش جریان خون که معمولاً هنگام فعالیت یک بخش از مغز اتفاق میافتد، در ناحیهای که تومور در آن رشد کرده بود کاهش پیدا کرد؛ هرچند این یافته در همه موشها یکسان نبود.
رگهای خونی اطراف تومور نیز بهتدریج جابهجا و بازآرایی شدند. در یکی از موشها که اطلاعات کاملتری از آن در اختیار بود، جریان خون در برخی رگهای اطراف تومور نیز کندتر شده بود و نشانههایی از باریک شدن یا انسداد بعضی رگها دیده شد.
نکته جالب دیگر این بود که به نظر میرسید تومور نوعی محیط کوچک و مستقل درون مغز برای خود ایجاد میکند. جریان خون در بافت سالم مغز با فعالیت آن هماهنگ بود، اما تومور الگوی متفاوتی از تغییرات جریان خون نشان میداد. با این حال، پژوهشگران هنوز نمیدانند این الگو دقیقاً چه معنایی دارد یا چرا ایجاد میشود.
هدف اصلی این پژوهش، در این مرحله، اثبات توانایی روش جدید برای مشاهده رشد گلیوبلاستوما در مغز زنده بود؛ بنابراین هنوز نمیتوان از این یافتهها نتیجه گرفت که این الگوها در انسان نیز دقیقاً به همین شکل اتفاق میافتند.
این مطالعه تنها روی سه موش انجام شده و مدل مورد استفاده نیز تمام پیچیدگیهای گلیوبلاستوما در انسان را بازسازی نمیکند. پژوهشهای بیشتری با تعداد حیوانات بیشتر و مدلهای نزدیکتر به شرایط انسانی لازم است.
دانشمندان امیدوارند در آینده بتوانند با استفاده از این روش، علاوه بر رشد تومور، واکنش مغز و رگهای خونی به درمان را نیز در لحظه دنبال کنند؛ یعنی ببینند درمان فقط باعث کوچک شدن تومور میشود یا چگونه محیط اطراف آن را نیز تغییر میدهد.
نتایج این پژوهش در مجله iScience منتشر شده است.
