اضطراب میتواند ذهن را درگیر افکار منفی و نگرانیهای مداوم کند و همین وضعیت گاهی باعث ایجاد «مهذهنی» میشود. اما اضطراب دقیقاً چگونه روی تمرکز و حافظه تأثیر میگذارد؟ متخصصان در این باره توضیح میدهند.
بهگزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ بسیاری از افراد مبتلا به اضطراب، دائماً درگیر نگرانی و افکار منفی هستند. همین درگیری ذهنی این سؤال را ایجاد میکند که آیا اضطراب شدید و بیقراری ذهن میتواند باعث مهذهنی شود یا نه.
روانپزشک درباره ارتباط میان اضطراب و مهذهنی توضیح دادهاند.
آیا اضطراب میتواند باعث مهذهنی شود؟
پاسخ کوتاه این است: بله، اضطراب میتواند در ایجاد مهذهنی نقش داشته باشد.
دکتر شارادهی میگوید مهذهنی ممکن است به شکل دشواری در تمرکز، فراموشکاری، خستگی ذهنی یا پیدا نکردن کلمات مناسب خود را نشان دهد.
وقتی ذهن دائماً درگیر نگرانی، تهدیدهای احتمالی یا موقعیتهای استرسزا باشد، بخش زیادی از توجه فرد به این افکار اختصاص پیدا میکند. در نتیجه، پردازش و به خاطر سپردن اطلاعات دیگر دشوارتر میشود.
اضطراب همچنین میتواند خواب را مختل کند و کمبود خواب نیز به نوبه خود تمرکز و حافظه را ضعیفتر میکند.
بااینحال، نباید هر مورد مهذهنی را صرفاً به اضطراب نسبت داد. مشکلات تیروئید، کمبودهای تغذیهای، عوارض برخی داروها، اختلالات خواب و بعضی بیماریهای دیگر نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. بنابراین اگر مهذهنی ادامهدار است یا شدت آن بیشتر میشود، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
ارتباط اضطراب و مهذهنی چیست؟
دکتر کریشنا توضیح میدهد بسیاری از افراد مبتلا به اضطراب، نوعی «مهذهنی» را تجربه میکنند؛ اصطلاحی که برای توصیف مشکلاتی مانند دشواری تمرکز، فراموشکاری، خستگی ذهنی و احساس کند شدن یا کاهش وضوح فکر به کار میرود.
مهذهنی یک تشخیص پزشکی مستقل نیست، اما میتواند یکی از علائم شایع اضطراب مزمن و استرس طولانیمدت باشد.
وقتی فرد مضطرب است، مغز در حالت آمادهباش دائمی قرار میگیرد. در این شرایط، هورمونهای استرس مانند کورتیزول بارها ترشح میشوند و میتوانند تمرکز، پردازش مؤثر اطلاعات و شکلگیری خاطرات جدید را دشوارتر کنند.
به جای تمرکز بر فعالیتهای روزمره، ذهن بیشتر درگیر افکار نگرانکننده میشود و حتی تصمیمگیریهای ساده ممکن است طاقتفرسا به نظر برسند.
اختلال خواب نیز عامل مهم دیگری است. اضطراب میتواند خوابیدن یا در خواب ماندن را دشوار کند و استراحت ناکافی مستقیماً بر توجه، حافظه و توانایی حل مسئله تأثیر میگذارد.
علائم جسمی اضطراب، مانند گرفتگی عضلات، خستگی و سردرد نیز میتوانند احساس سنگینی و مهآلود بودن ذهن را تشدید کنند.
اضطراب چگونه بر سلامت مغز تأثیر میگذارد؟
مطالعهای که در سال ۲۰۱۳ در مجله Frontiers in Neuroscience منتشر شد، نشان میدهد اضطراب در اصل یک واکنش طبیعی انسانی است که با شناسایی خطر به بقای ما کمک میکند. اما زمانی که اضطراب شدید و مزمن شود، میتواند به یک اختلال آسیبزا تبدیل شود.
این پژوهش بررسی کرد که اضطراب، چه در حالتهای روزمره و چه در قالب اختلالات اضطرابی، چگونه بر عملکرد شناختی مغز، یعنی توانایی فکر کردن و پردازش اطلاعات، تأثیر میگذارد.
پژوهشگران برای بررسی این موضوع، در یک محیط آزمایشگاهی کنترلشده، با ایجاد شوکهای الکتریکی خفیف و غیرقابلپیشبینی، بهطور موقت در افراد سالم حالت اضطرابی ایجاد کردند و سپس عملکرد آنها را با افرادی که دچار اضطراب مزمن بودند مقایسه کردند.
نتایج نشان داد اضطراب میتواند مغز را به سمت حالت بقا سوق دهد؛ به این معنا که مغز تشخیص تهدیدهای احتمالی را در اولویت قرار میدهد و سایر فعالیتهای ذهنی در درجه دوم قرار میگیرند.
این تمرکز شدید بر شناسایی و دوری از خطر در موقعیتهای واقعاً خطرناک مفید است، اما در زندگی روزمره میتواند عملکرد ذهنی را تحت فشار قرار دهد.
نگرانی مداوم منابع ذهنی را مصرف میکند و باعث میشود تمرکز کردن، توجه کردن و نادیده گرفتن عوامل حواسپرتی دشوارتر شود. همچنین میتواند حافظه کاری را مختل کند؛ یعنی همان بخشی از توانایی ذهنی که برای نگهداشتن و پردازش اطلاعات جدید در لحظه به آن نیاز داریم.
با این حال، پژوهش نشان داد برخی عملکردهای پیچیده مغز، مانند برنامهریزی بلندمدت، ممکن است در چنین شرایط اضطرابی تا حد زیادی دستنخورده باقی بمانند.
در مجموع، کنترل اضطراب مزمن برای حفظ سلامت مغز اهمیت دارد، زیرا نگرانی مداوم میتواند تمرکز ذهنی را کاهش دهد و انجام بسیاری از فعالیتهای فکری روزمره را دشوارتر کند.
برای مقابله با مهذهنی ناشی از اضطراب چه کار کنیم؟
خبر خوب این است که مهذهنی مرتبط با اضطراب معمولاً با کنترل و درمان مؤثر اضطراب، قابل بهبود است. متخصصان توصیه میکنند:
* فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
* برنامه خواب منظمی را دنبال کنید.
* تمرینهای ذهنآگاهی و آرامسازی را انجام دهید.
* تغذیه متعادل داشته باشید.
* مصرف بیش از حد کافئین را محدود کنید، زیرا کاهش آن میتواند به شفافتر شدن ذهن کمک کند.
* در صورت نیاز از روشهای رواندرمانی، بهویژه درمان شناختی-رفتاری (CBT)، کمک بگیرید. این روش میتواند به کاهش اضطراب و بهبود عملکرد شناختی کمک کند.
دکتر کریشنا تأکید میکند که مهذهنی مداوم نباید نادیده گرفته شود، زیرا ممکن است با مشکلاتی مانند اختلالات تیروئید، کمبود ویتامینها، افسردگی، عوارض دارویی یا برخی بیماریهای عصبی مرتبط باشد.
به همین دلیل، بررسی پزشکی دقیق میتواند به شناسایی علت اصلی و انتخاب درمان مناسب کمک کند.
جمعبندی
مهذهنی در افراد مبتلا به اضطراب مزمن نسبتاً شایع است. یکی از دلایل اصلی آن این است که مغز دائماً درگیر افکار منفی و نگرانی است و در حالت آمادهباش باقی میماند.
با مدیریت اضطراب، داشتن خواب منظم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب و استفاده از روشهایی مانند CBT میتوان این وضعیت را تا حد زیادی کنترل و بهبود داد.
بااینحال، مشکلات تمرکز و حافظه همیشه ناشی از اضطراب نیستند و ممکن است دلایل دیگری مانند اختلالات تیروئید یا کمبودهای تغذیهای داشته باشند. بنابراین در صورت تداوم یا تشدید علائم، مراجعه به پزشک برای پیدا کردن علت اصلی ضروری است.
