این داروها در کنترل کاهش وزن و درمان دیابت نوع ۲ بسیار مؤثر بودهاند، اما همچنان درباره عوارض و پیامدهای احتمالی منفی آنها بر سلامت، پرسشهایی وجود دارد.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ مطالعه جدیدی که در Journal of Investigative Dermatology منتشر شده، به همین جنبه دوم پرداخته است؛ یعنی عوارض و پیامدهای احتمالی این داروهای تحولآفرین.
مطالعات قبلی احتمال وجود ارتباط میان داروهای GLP-1 و ریزش مو را مطرح کردهاند؛ بخشی از این نگرانی نیز به این دلیل است که تعداد قابلتوجهی از بیماران، ریزش مو را بهعنوان یکی از عوارض جانبی این داروها گزارش کردهاند. با این حال، تاکنون شواهد محکم و کافی درباره این ارتباط وجود نداشته است.
برای بررسی دقیقتر این موضوع، تیمی از پژوهشگران به سرپرستی دانشمندان دانشکده پزشکی گروسمن دانشگاه نیویورک (NYU) از یک روش تحلیل ژنتیکی استفاده کردند که میتوانست بهعنوان جایگزینی برای مصرف واقعی دارو مورد استفاده قرار گیرد.
آنها دریافتند که در مردانی که از نظر ژنتیکی مستعد آلوپسی آندروژنتیک (ریزش موی الگویی یا مردانه) هستند، فعالیت مرتبط با داروهای GLP-1 میتواند با ۷ درصد افزایش خطر ریزش مو همراه باشد.
لین پتخووا، متخصص ژنتیک و پژوهشگر ارشد این مطالعه در دانشگاه نیویورک، میگوید:
«مطالعه ما نخستین ارتباط ژنتیکی میان استفاده از GLP-1 و افزایش خطر ریزش موی مردانه ناشی از آلوپسی آندروژنتیک را نشان میدهد؛ ارتباطی که مدتها به آن مشکوک بودیم، اما تاکنون از نظر علمی اثبات نشده بود.»
تأثیرات GLP-1
داروهای GLP-1 برای تقلید از اثرات هورمون طبیعی GLP-1 در دستگاه گوارش و مغز طراحی شدهاند.
این مطالعه افرادی را که داروهای GLP-1 مصرف میکردند، بهطور مستقیم دنبال نکرد. این داروها اثرات هورمون پپتید شبهگلوکاگون-۱ (GLP-1) را تقلید میکنند.
در عوض، پژوهشگران از روشی به نام تصادفیسازی مندلی (Mendelian Randomization) استفاده کردند که در آن برخی گونههای ژنتیکی بهعنوان شاخص یا جایگزینی برای یک عامل مورد بررسی قرار میگیرند.
در این پژوهش، ۲۲ گونه ژنتیکی شناسایی شد که باعث افزایش بیان گیرنده GLP-1 یا GLP1R در خون میشوند. افرادی که این گونههای ژنتیکی را دارند، فعالیت بیشتری در همان مسیرهای زیستی GLP-1 دارند که داروهایی مانند اوزمپیک و وگووی هدف قرار میدهند.
سپس پژوهشگران این گونههای ژنتیکی را در یک پایگاه داده سلامت شامل ۲۰۵٬۳۲۷ نفر بررسی کردند تا مشخص شود آیا این تغییرات ژنتیکی در مردانی که به آلوپسی آندروژنتیک مبتلا هستند، شایعتر است یا خیر.
آنها همچنین عوامل احتمالی تأثیرگذار دیگر، از جمله فشار خون، سطح تستوسترون و نحوه توزیع چربی بدن را در تحلیل خود در نظر گرفتند.
نتیجه این بود که مردان مبتلا به آلوپسی آندروژنتیک، ۷ درصد بیشتر احتمال داشت گونههای ژن GLP1R را داشته باشند که موجب افزایش تولید پروتئینهای گیرنده GLP-1 میشوند.
این یافته نشان میدهد که افزایش سطح این گیرندهها ممکن است با ریزش مو ارتباط داشته باشد. از آنجا که داروهای GLP-1 نیز فعالیت این مسیر را افزایش میدهند، این احتمال مطرح میشود که این داروها بتوانند در ایجاد یا تشدید ریزش موی الگویی نقش داشته باشند.
با این حال، این ارتباط کاملاً مستقیم و قطعی نیست.
داشتن گونههای ژنتیکی خاص در ژن GLP1R دقیقاً معادل مصرف منظم داروهای GLP-1 نیست، هرچند این شباهت به اندازهای هست که نشان دهد احتمالاً ارتباط واقعی میان این مسیر زیستی و ریزش مو وجود دارد.
پژوهشگران در مقاله منتشرشده خود تأکید کردهاند:
«بنابراین، این یافتهها باید بهعنوان شواهدی از نقش احتمالی مسیر GLP1R تفسیر شوند، نه بهعنوان اثبات اثر مستقیم دارویی.»
به گفته پژوهشگران، همین ارتباط ممکن است در زنان نیز وجود داشته باشد، اما در این مطالعه تمرکز بر مردان بوده است؛ زیرا اطلاعات بسیار کمتری درباره ریزش موی الگویی در زنان در دسترس است.
آیا داروهای GLP-1 میتوانند باعث ریزش مو شوند؟
همانند برخی عوارض جانبی دیگر داروهای GLP-1، از جمله تهوع و یبوست، آگاهی از پیامدهای احتمالی این داروها میتواند به پزشکان و بیماران کمک کند تا درباره تجویز یا مصرف آنها تصمیم آگاهانهتری بگیرند.
پتخووا میگوید:
«یافتههای ما نشان میدهد که اگر آزمایشهای آینده موفقیتآمیز باشند، میتوان برخی مردان و احتمالاً زنان را پیش از تجویز داروهای GLP-1 از نظر خطر ریزش مو بررسی و میزان این خطر را ارزیابی کرد.»
او اضافه میکند:
«همچنین میتوان تصور کرد که این یافتهها در آینده به تجویز درمانهای ترکیبی برای برخی مصرفکنندگان GLP-1 با هدف پیشگیری از ریزش مو منجر شود؛ برای مثال، استفاده از ماینوکسیدیل یا داروی دیگری.»
این یافتهها با مطالعهای که اوایل سال جاری منتشر شد نیز همخوانی دارد؛ در آن مطالعه، ارتباطی میان مصرف داروهای GLP-1 و نازک شدن مو در مقایسه با درمانهای معمول دیابت مشاهده شده بود.
پژوهشگران میگویند داروهای GLP-1 ممکن است مستقیماً روی فولیکولهای مو اثر بگذارند یا بهطور غیرمستقیم از طریق تغییرات ایجادشده در بخشهای دیگر سوختوساز بدن بر مو تأثیر بگذارند.
در حال حاضر هنوز مشخص نیست که این ارتباط دقیقاً چگونه ایجاد میشود، اما انتظار میرود تحقیقات آینده پاسخ روشنتری به این سؤال بدهند.
یافتههای مرتبط
مطالعه دیگری نیز نشان داده است که کاهش وزن ناشی از مصرف داروهای GLP-1 با کاهش خطر برخی بیماریها ارتباط دارد.
پژوهشگران در جمعبندی این مطالعه مینویسند:
«در مجموع، این یافتهها از احتمال وجود یک رابطه علّی میان افزایش بیان گیرنده GLP-1 و خطر ریزش موی مردانه حمایت میکنند. اندازه این اثر نسبتاً محدود است و اگرچه از نظر آماری قابلتوجه و قابلاعتماد است، اهمیت بالینی آن همچنان نامشخص است.»
