اگر هنگام بالا رفتن از پلهها دچار تنگی نفس میشوید یا در انجام فعالیتهای روزمره زودتر از حد معمول خسته میشوید، شاید تصور کنید این موضوع فقط به افزایش سن یا کمتحرکی مربوط است. اما گاهی این علائم میتوانند نشانه بیماری جدیای به نام فشار خون ریوی (Pulmonary Hypertension) باشند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ فشار خون ریوی نوعی افزایش فشار خون است که شریانهای بین قلب و ریهها را درگیر میکند و با فشار خون معمولی که از بازو اندازهگیری میشود تفاوت دارد. اگر این بیماری درمان نشود، فشار زیادی به قلب وارد میکند و ممکن است به عوارض خطرناکی منجر شود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند روند پیشرفت بیماری را کند کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود ببخشد.
فشار خون ریوی چیست؟
فشار خون ریوی وضعیتی است که در آن فشار خون داخل شریانهای ریه به طور غیرطبیعی افزایش مییابد.
دکتر «دیبانشو گوپتا»، متخصص قلب و عروق مداخلهای، میگوید:
«در حالت طبیعی، سمت راست قلب خون را از طریق شریانهای ریوی به ریهها پمپ میکند تا خون اکسیژن دریافت کند. اما زمانی که این شریانها تنگ، مسدود یا آسیبدیده شوند، قلب مجبور میشود برای عبور دادن خون با نیروی بیشتری کار کند.»
با گذشت زمان، این فشار اضافی باعث ضعیف شدن سمت راست قلب شده و در نهایت میتواند به نارسایی قلبی منجر شود.
تفاوت فشار خون ریوی با فشار خون معمولی
بسیاری از افراد فشار خون ریوی را با فشار خون معمولی اشتباه میگیرند، در حالی که این دو بیماری با یکدیگر تفاوت دارند.
* فشار خون معمولی (سیستمیک) شریانهای سراسر بدن را درگیر میکند.
* فشار خون ریوی فقط رگهای خونی ریه را تحت تأثیر قرار داده و فشار بیشتری به سمت راست قلب وارد میکند.
* ممکن است فرد به فشار خون ریوی مبتلا باشد، اما فشار خون سایر قسمتهای بدنش کاملاً طبیعی باشد.
علائم بیماری
بر اساس گزارشی که در Journal of the American Heart Association منتشر شده، علائم این بیماری معمولاً بهآرامی ظاهر میشوند و در مراحل اولیه خفیف هستند؛ به همین دلیل تشخیص آن اغلب با تأخیر انجام میشود.
شایعترین علائم عبارتاند از:
* تنگی نفس، بهویژه هنگام فعالیت بدنی
* احساس خستگی مداوم
* درد یا احساس ناراحتی در قفسه سینه
* سرگیجه یا احساس سبکی سر
* غش کردن، بهخصوص هنگام فعالیت
* تپش قلب
* تورم مچ پا، ساق پا یا شکم
* کبودی لبها یا نوک انگشتان در مراحل پیشرفته بیماری
از آنجا که این علائم در بسیاری از بیماریهای دیگر نیز دیده میشوند، مراجعه به پزشک برای بررسی علت آنها ضروری است.
چه عواملی باعث فشار خون ریوی میشوند؟
این بیماری زمانی ایجاد میشود که شریانهای ریه باریک، سفت یا مسدود شوند. مهمترین علل آن عبارتاند از:
بیماریهای قلبی
برخی بیماریهای قلب، بهویژه مشکلات مربوط به سمت چپ قلب، میتوانند باعث افزایش فشار در ریهها و در نهایت بروز فشار خون ریوی شوند.
بیماریهای ریوی
مطالعات نشان دادهاند بیماریهایی مانند:
* بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
* فیبروز ریوی
* آپنه شدید خواب
میتوانند به رگهای خونی ریه آسیب رسانده و زمینهساز این بیماری شوند.
لختههای خون
وجود لختههای مکرر یا مزمن در ریهها باعث انسداد جریان خون و افزایش فشار در شریانهای ریوی میشود.
بیماریهای خودایمنی
بیماریهایی مانند:
* اسکلرودرمی
* لوپوس
* آرتریت روماتوئید
میتوانند با آسیب رساندن به رگهای خونی، خطر ابتلا به فشار خون ریوی را افزایش دهند.
بیماریهای کبدی
بیماری پیشرفته کبد و فشار خون ورید باب نیز با برخی انواع فشار خون ریوی ارتباط دارند.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
اگرچه هر فردی ممکن است به این بیماری مبتلا شود، اما احتمال ابتلا در افراد زیر بیشتر است:
* داشتن سابقه خانوادگی فشار خون ریوی
* بیماریهای مادرزادی قلب
* بیماریهای مزمن ریه
* بیماریهای خودایمنی
* بیماریهای مزمن کبد
* سابقه لخته خون در ریه
* چاقی
* آپنه خواب
* مصرف برخی داروها یا مواد مخدر
* ابتلا به HIV
همچنین برخی انواع فشار خون شریانی ریوی در زنان شایعتر از مردان است، هرچند هر دو جنس ممکن است به آن مبتلا شوند.
چگونه فشار خون ریوی تشخیص داده میشود؟
از آنجا که علائم این بیماری اختصاصی نیست، پزشک معمولاً برای تشخیص قطعی چندین آزمایش درخواست میکند، از جمله:
* معاینه بالینی
* اکوکاردیوگرافی (اکوی قلب)
* نوار قلب (ECG)
* عکس رادیولوژی قفسه سینه
* آزمایش خون
* تست عملکرد ریه
* سیتیاسکن
* کاتتریزاسیون قلب راست؛ دقیقترین روش برای تأیید فشار خون ریوی
این آزمایشها علاوه بر تشخیص بیماری، شدت آن و علت زمینهای را نیز مشخص میکنند.
آیا فشار خون ریوی قابل درمان است؟
بر اساس اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، اگرچه فشار خون ریوی همیشه قابل درمان قطعی نیست، اما درمان میتواند علائم را کاهش دهد، روند پیشرفت بیماری را کند کند و به بیمار کمک کند زندگی فعالتری داشته باشد.
روشهای درمان بسته به علت بیماری ممکن است شامل موارد زیر باشد:
* داروهایی برای گشاد کردن شریانهای ریوی
* داروهای رقیقکننده خون در برخی بیماران
* داروهای ادرارآور برای کاهش تجمع مایعات
* اکسیژندرمانی
* درمان بیماری قلبی یا ریوی زمینهای
* توانبخشی ریوی
* جراحی یا پیوند ریه در موارد خاص
افراد مبتلا باید بهطور منظم تحت نظر پزشک متخصص باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تنگی نفس یا خستگی بدون علت مشخص دارید و این علائم بهتدریج شدیدتر میشوند، آنها را نادیده نگیرید.
در صورت مشاهده موارد زیر، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
* تنگی نفس هنگام انجام فعالیتهای معمول
* تورم پاها یا مچ پا
* درد قفسه سینه هنگام فعالیت
* سرگیجه یا غشهای مکرر
* خستگی شدید و بیدلیل که چند هفته ادامه داشته باشد
جمعبندی
فشار خون ریوی بیماری جدی و اغلب خاموشی است که در آن فشار خون در شریانهای ریه افزایش مییابد و قلب را وادار میکند بیش از حد طبیعی کار کند. اگرچه علائم این بیماری در ابتدا ممکن است خفیف باشند، اما در صورت درمان نشدن میتواند به نارسایی قلبی و سایر عوارض تهدیدکننده زندگی منجر شود. افرادی که به بیماریهای مزمن ریوی یا قلبی، بیماریهای خودایمنی، سابقه لخته خون در ریه یا سابقه خانوادگی این بیماری مبتلا هستند، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، نقش مهمی در کنترل بیماری و حفظ کیفیت زندگی بیماران دارد.
