همه ما گاهی روزهای بسیار خوبی را تجربه میکنیم و گاهی نیز احساس غم و ناامیدی داریم. اما از کجا بفهمیم این تغییرات خلقی طبیعی هستند یا نشانهای از اختلال دوقطبی؟ یک متخصص روانپزشکی تفاوتهای اصلی این دو را توضیح میدهد و میگوید چه زمانی مراجعه به روانپزشک ضروری است.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ احساس شادی پس از شنیدن یک خبر خوب یا ناراحتی در مواجهه با اتفاقات دشوار، بخشی طبیعی از زندگی است. با این حال، گاهی تغییرات شدید خلقوخو بدون دلیل مشخصی رخ میدهند و همین موضوع تشخیص طبیعی بودن یا غیرطبیعی بودن آنها را دشوار میکند.
روانپزشک و مشاور ارشد بیمارستان در اینباره میگوید: «همه افراد فراز و نشیبهای احساسی را تجربه میکنند، اما اختلال دوقطبی چیزی فراتر از نوسانات معمول خلقی است. در این بیماری، تغییرات خلقوخو بسیار شدیدتر هستند، مدت طولانیتری ادامه پیدا میکنند و میتوانند زندگی روزمره فرد را بهطور قابل توجهی مختل کنند.»
او توضیح میدهد که در دورههای خلق بالا (شیدایی یا هیپومانیا)، فرد ممکن است انرژی غیرعادی داشته باشد، به خواب بسیار کمی نیاز پیدا کند، بیش از حد و با سرعت صحبت کند، اعتمادبهنفس اغراقآمیزی داشته باشد، تصمیمهای عجولانه بگیرد یا رفتارهای پرخطر انجام دهد.
در مقابل، در دورههای افسردگی، فرد ممکن است دچار غمگینی مداوم، از دست دادن علاقه به فعالیتهای روزانه، خستگی، کاهش تمرکز، احساس بیارزشی و تغییر در خواب یا اشتها شود.
به گفته این متخصص، برخلاف تغییرات طبیعی احساسات، دورههای اختلال دوقطبی معمولاً چند روز تا چند هفته ادامه دارند و میتوانند عملکرد شغلی، تحصیلی، روابط اجتماعی و قدرت تصمیمگیری فرد را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین در بسیاری از موارد، اعضای خانواده نخستین کسانی هستند که متوجه تغییرات غیرعادی رفتار فرد میشوند.
علائم اختلال دوقطبی
بر اساس اعلام کلینیک مایو، اختلال دوقطبی معمولاً شامل دو دوره اصلی است:
علائم دوره شیدایی یا هیپومانیا
* افزایش غیرعادی انرژی، فعالیت یا بیقراری
* احساس اعتمادبهنفس یا سرخوشی بیش از حد
* کاهش نیاز به خواب
* پرحرفی و صحبت کردن با سرعت زیاد
* هجوم افکار و پراکندگی ذهن
* حواسپرتی آسان
* تصمیمگیریهای نادرست و رفتارهای تکانشی
علائم دوره افسردگی
* احساس غم، پوچی، ناامیدی یا گریههای مکرر
* در کودکان و نوجوانان، تحریکپذیری، عصبانیت یا رفتارهای خصمانه
* از دست دادن علاقه یا لذت نسبت به بیشتر فعالیتها
* کاهش وزن بدون رژیم غذایی یا تغییر محسوس اشتها
* خواب بسیار کم یا بیش از حد
* بیقراری یا کند شدن حرکات و گفتار
* خستگی شدید و کاهش انرژی
* احساس بیارزشی یا احساس گناه بیش از اندازه
* کاهش تمرکز و دشواری در تصمیمگیری
* فکر کردن به مرگ، خودکشی یا اقدام به آن
علت اختلال دوقطبی چیست؟
بر اساس گزارش کلینیک کلیولند، عوامل مختلفی میتوانند در بروز این بیماری نقش داشته باشند:
* ژنتیک: اختلال دوقطبی میتواند در اعضای یک خانواده دیده شود و زمینه ارثی داشته باشد.
* تغییرات اپیژنتیکی: استرس، بیماری یا برخی رویدادهای زندگی میتوانند نحوه فعالیت ژنها را تغییر دهند.
* تغییرات شیمیایی مغز: تفاوت در عملکرد انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین و سروتونین میتواند بر خلق، انگیزه و سطح انرژی اثر بگذارد.
* ساختار و ارتباطات مغزی: مطالعات تصویربرداری مغز تفاوتهای جزئی در برخی نواحی مغزی و ارتباط میان آنها را نشان دادهاند.
* سایر عوامل زیستی: پژوهشگران همچنان در حال بررسی نقش سایر تغییرات مغزی و نحوه پاسخ بدن به استرس در ایجاد این بیماری هستند.
چه زمانی باید به روانپزشک مراجعه کرد؟
دکتر کومار تأکید میکند: «تغییرات گاهبهگاه خلقوخو بخشی از زندگی انسان است، اما اگر این تغییرات شدید، مداوم یا مختلکننده باشند، نباید نادیده گرفته شوند. ارزیابی زودهنگام میتواند علت اصلی را مشخص کرده و مسیر درمان مناسب را هموار کند. اختلال دوقطبی بیماری قابل درمانی است و تشخیص بهموقع به افراد کمک میکند روابط پایدارتری داشته باشند، به اهداف شخصی خود برسند و زندگی سالم و رضایتبخشی را تجربه کنند.»
جمعبندی
تغییرات طبیعی خلقوخو با اختلال دوقطبی تفاوت اساسی دارند. در اختلال دوقطبی، نوسانات خلقی شدیدتر، طولانیتر و به اندازهای جدی هستند که عملکرد روزانه فرد را مختل میکنند. شناخت علائم دورههای شیدایی و افسردگی و مراجعه بهموقع به روانپزشک، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام، کنترل بیماری و بهبود کیفیت زندگی دارد.
