سالهاست که دانشمندان میدانند سیگار کشیدن، اشعه فرابنفش (UV) خورشید و سایر عوامل محیطی میتوانند به DNA سلولها آسیب برسانند و خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند. اما همواره یک سؤال مهم مطرح بوده است: چرا برخی افراد پس از قرار گرفتن در معرض این عوامل به سرطان مبتلا میشوند، در حالی که برخی دیگر هرگز دچار این بیماری نمیشوند؟
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ اکنون پژوهشگران دانشگاه کمبریج در مطالعهای جدید، قویترین شواهد تاکنون را ارائه کردهاند که نشان میدهد ژنهایی که از والدین به ارث میبریم، نقش مهمی در نحوه واکنش بدن به آسیبهای DNA دارند. این یافته میتواند در آینده شیوه ارزیابی خطر سرطان، پیشگیری و حتی درمان آن را تغییر دهد.
این مطالعه چه یافتهای داشت؟
پژوهشگران دریافتند که تفاوتهای ژنتیکی ارثی، بر نحوه شکلگیری سرطان پس از آسیب DNA تأثیر میگذارند. به همین دلیل، دو فرد که به یک اندازه در معرض دود سیگار یا نور خورشید قرار گرفتهاند، ممکن است خطر یکسانی برای ابتلا به سرطان نداشته باشند.
به گفته محققان، ژنهای به ارث رسیده بر نحوه پاسخ سلولها به آسیب DNA، میزان تجمع جهشهای ژنتیکی و روند رشد و تکامل تومورها اثر میگذارند. این نخستین بار است که شواهد مستقیمی نشان میدهد ژنتیک ارثی میتواند مسیر پیشرفت سرطان پس از مواجهه با عوامل آسیبزای محیطی را تعیین کند.
چرا برخی افراد به سرطان مبتلا میشوند و برخی دیگر نه؟
اگرچه سیگار و اشعه فرابنفش در همه افراد باعث آسیب به DNA میشوند، اما توانایی بدن برای ترمیم این آسیبها در افراد مختلف یکسان نیست.
برخی افراد به دلیل ویژگیهای ژنتیکی خاص، DNA آسیبدیده را با کارایی بیشتری ترمیم میکنند و در نتیجه احتمال تجمع جهشهای خطرناک در سلولهایشان کمتر است. در مقابل، برخی دیگر ژنهایی را به ارث بردهاند که فرآیند ترمیم DNA را ضعیفتر میکند؛ در نتیجه سلولهای آسیبدیده فرصت زنده ماندن پیدا کرده و به مرور زمان ممکن است به سلولهای سرطانی تبدیل شوند.
این تحقیق چگونه انجام شد؟
محققان این پژوهش را با استفاده از موشهایی که زمینههای ژنتیکی متفاوتی داشتند انجام دادند. آنها حیوانات را در معرض عواملی قرار دادند که به DNA آسیب میزنند و سپس روند شکلگیری سرطان را بررسی کردند.
نتایج نشان داد که با وجود یکسان بودن میزان آسیب محیطی، مسیر ایجاد و پیشرفت سرطان در موشها با توجه به ژنتیک آنها متفاوت بود. این یافته نشان میدهد که ژنتیک نهتنها بر احتمال بروز سرطان، بلکه بر نحوه پیشرفت آن نیز تأثیرگذار است.
اگرچه این مطالعه روی موشها انجام شده است، پژوهشگران معتقدند نتایج آن میتواند در درک بهتر سرطان در انسان نیز بسیار ارزشمند باشد.
این یافتهها چه تأثیری بر پیشگیری از سرطان دارند؟
این پژوهش نشان میدهد که برای ارزیابی خطر سرطان، تنها توجه به سبک زندگی کافی نیست. در آینده، پزشکان ممکن است عوامل ژنتیکی ارثی را نیز در کنار سابقه سیگار کشیدن، میزان قرار گرفتن در معرض نور خورشید، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر در نظر بگیرند.
چنین رویکردی میتواند به شناسایی افرادی که به غربالگری زودهنگام یا مراقبت دقیقتر نیاز دارند کمک کند و زمینه را برای برنامههای پیشگیری شخصیسازیشده و تشخیص زودهنگام سرطان فراهم سازد.
آیا این یافتهها میتوانند درمان سرطان را بهبود دهند؟
بله. این تحقیق نشان میدهد که بیماران ممکن است نسبت به درمانهایی که با آسیب رساندن به DNA سلولهای سرطانی عمل میکنند، مانند برخی انواع شیمیدرمانی و پرتودرمانی، واکنشهای متفاوتی داشته باشند.
شناخت ویژگیهای ژنتیکی هر بیمار میتواند به پزشکان کمک کند مؤثرترین درمان را انتخاب کنند و در عین حال، احتمال بروز عوارض جانبی غیرضروری را کاهش دهند. این موضوع گامی دیگر در مسیر توسعه پزشکی شخصیسازیشده در درمان سرطان است.
آیا این یعنی سیگار یا نور خورشید برای برخی افراد بیخطر است؟
خیر. پژوهشگران تأکید میکنند که سیگار کشیدن و قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعه فرابنفش همچنان از مهمترین عوامل قابل پیشگیری سرطان هستند.
حتی اگر برخی افراد از نظر ژنتیکی توانایی بیشتری برای ترمیم آسیبهای DNA داشته باشند، این به معنای بیخطر بودن سیگار یا آفتاب شدید نیست. این عوامل همچنان خطر ایجاد جهشهای ژنتیکی و ابتلا به بیماری را افزایش میدهند.
جمعبندی
این مطالعه نشان میدهد که خطر ابتلا به سرطان تنها به عوامل محیطی مانند سیگار و نور خورشید وابسته نیست، بلکه ژنتیک ارثی نیز نقش تعیینکنندهای در نحوه ترمیم آسیبهای DNA و روند شکلگیری تومورها دارد. هرچند برای تأیید این یافتهها در انسان به تحقیقات بیشتری نیاز است، اما نتایج این پژوهش میتواند راه را برای پیشگیری، غربالگری و درمانهای دقیقتر و شخصیسازیشده سرطان در آینده هموار کند.
