پژوهشگران میگویند دو داروی موجود که هماکنون برای درمان سرطان استفاده میشوند، توانستهاند در موشهای مبتلا به آلزایمر بخشی از آسیبهای مغزی ناشی از این بیماری را معکوس کنند؛ یافتهای که میتواند مسیر درمانهای جدید را هموار کند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ دانشمندانی که در جستوجوی راهی برای مقابله با بیماری آلزایمر هستند، به دو گزینه امیدوارکننده دست یافتهاند؛ نکته جالب اینجاست که این داروها کاملاً جدید نیستند و سالهاست برای درمان برخی سرطانها مورد استفاده قرار میگیرند.
این دو دارو عبارتاند از لتروزول (Letrozole) که معمولاً برای درمان سرطان پستان تجویز میشود و ایرینوتکان (Irinotecan) که در درمان سرطان روده بزرگ و برخی سرطانهای ریه کاربرد دارد.
از آنجا که هر دو دارو پیشتر تأییدیه سازمانهای نظارتی آمریکا را دریافت کردهاند، در صورت موفقیت مراحل بعدی، آزمایشهای بالینی آنها برای بیماران آلزایمری میتواند سریعتر آغاز شود.
جستوجوی دارو از طریق ژنها
پژوهشگران آمریکایی ابتدا بررسی کردند که بیماری آلزایمر چگونه الگوی فعالیت ژنها را در مغز تغییر میدهد.
آنها سپس از پایگاه دادهای پزشکی به نام Connectivity Map استفاده کردند تا داروهایی را پیدا کنند که بتوانند این تغییرات ژنتیکی را معکوس کنند. علاوه بر این، سوابق پزشکی بیمارانی که این داروها را در جریان درمان سرطان دریافت کرده بودند نیز مورد بررسی قرار گرفت.
نتیجه جالب توجه بود: افرادی که این داروها را مصرف کرده بودند، ظاهراً با خطر کمتری برای ابتلا به آلزایمر مواجه بودند.
مارینا سیروتا، زیستشناس محاسباتی دانشگاه کالیفرنیا در سانفرانسیسکو، میگوید:
«آلزایمر با تغییرات بسیار پیچیدهای در مغز همراه است و همین موضوع مطالعه و درمان آن را دشوار کرده است. اما ابزارهای محاسباتی ما امکان مواجهه مستقیم با این پیچیدگی را فراهم کردند.»
او افزود:
«خوشحالیم که این رویکرد محاسباتی ما را به یک درمان ترکیبی بالقوه برای آلزایمر بر پایه داروهای تأییدشده موجود رسانده است.»
نتایج امیدوارکننده در موشها
پس از انتخاب لتروزول و ایرینوتکان بهعنوان بهترین گزینهها، پژوهشگران آنها را روی موشهای مبتلا به آلزایمر آزمایش کردند.
نتایج نشان داد استفاده همزمان از این دو دارو توانست بخشی از تغییرات مخرب مغزی ناشی از بیماری را معکوس کند.
یکی از مهمترین یافتهها کاهش قابل توجه تجمع پروتئین تاو (Tau) در مغز موشها بود. این پروتئین در مغز افراد مبتلا به آلزایمر به شکل تودههای آسیبرسان تجمع پیدا میکند و یکی از نشانههای اصلی بیماری به شمار میرود.
علاوه بر این، موشها در آزمونهای مربوط به یادگیری و حافظه عملکرد بهتری از خود نشان دادند؛ دو قابلیتی که معمولاً در اثر آلزایمر آسیب میبینند.
حمله به بیماری از دو جبهه
دانشمندان دریافتند که این دو دارو هر کدام روی نوع متفاوتی از سلولهای مغزی اثر میگذارند.
به نظر میرسد لتروزول بیشتر روی نورونها یا سلولهای عصبی اثر دارد، در حالی که ایرینوتکان سلولهای پشتیبان مغز موسوم به گلیا را هدف قرار میدهد.
یادونگ هوانگ، عصبشناس دانشگاه کالیفرنیا در سانفرانسیسکو و مؤسسه گلادستون، میگوید:
«آلزایمر احتمالاً نتیجه مجموعهای از تغییرات در ژنها و پروتئینهای متعدد است که در کنار هم سلامت مغز را مختل میکنند.»
او توضیح داد:
«همین موضوع توسعه دارو را بسیار دشوار میکند، زیرا روش سنتی معمولاً بر ساخت یک دارو برای هدف قرار دادن یک ژن یا پروتئین خاص متمرکز است.»
هنوز راه درازی باقی مانده است
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این تحقیقات هنوز در مراحل اولیه قرار دارد.
این داروها تاکنون فقط روی موشها آزمایش شدهاند و هر دو دارای عوارض جانبی شناختهشده هستند. بنابراین پیش از استفاده برای بیماران آلزایمری، باید مزایا و خطرات احتمالی آنها با دقت ارزیابی شود.
گام بعدی، انجام آزمایشهای بالینی روی انسانها خواهد بود.
به گفته محققان، این رویکرد میتواند در آینده به درمانهای شخصیسازیشدهتر و مؤثرتری منجر شود؛ درمانهایی که بر اساس تغییرات ژنتیکی هر بیمار طراحی میشوند.
بیماریای که جهان را تهدید میکند
برآورد میشود بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با آلزایمر زندگی میکنند. با افزایش میانگین سنی جمعیت جهان، انتظار میرود این رقم طی ۲۵ سال آینده بیش از دو برابر شود.
به همین دلیل، یافتن راههایی برای پیشگیری از بیماری یا حتی بازگرداندن بخشی از تواناییهای ازدسترفته بیماران میتواند تأثیر عظیمی بر سلامت جهانی داشته باشد.
