پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : الجزیره نوشت: در شرایطی که تنش‌های میدانی در آب‌های خلیج فارس، در پی انفجارهایی که نفتکش‌ها را در جنوب تنگه هرمز هدف قرار داد، افزایش یافته و واشنگتن همچنان از گزینه نظامی سخن می‌گوید، افشاگری‌های روزنامه «وال‌استریت ژورنال» و وب‌سایت «آکسیوس» از تحرکات سیاسی قابل‌توجهی در پشت پرده حکایت دارد.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: این تحرکات شامل ابتکاری به رهبری جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با حمایت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، برای برقراری یک کانال ارتباطی مستقیم با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، است.
هدف از این اقدام، ارائه چارچوبی کلی برای یافتن زمینه‌های مشترک و احیای مذاکرات هسته‌ای عنوان شده است؛ موضوعی که پرسش‌های مهمی درباره دلایل انتخاب این مقطع زمانی و احتمال دستیابی به یک گشایش واقعی برای جلوگیری از بازگشت دو طرف به رویارویی همه‌جانبه مطرح می‌کند.
ارتباط با مراکز واقعی تصمیم‌گیری
اهمیت ابتکار ونس به مسیر غیرمعمول آن و سطح مقام‌های درگیر بازمی‌گردد.
به گفته فادی منصور، خبرنگار الجزیره در واشنگتن، دولت ترامپ از طریق این ارتباط مستقیم تلاش می‌کند با گفت‌وگو با تصمیم‌گیرندگان واقعی در تهران که از آن‌ها به‌عنوان «تندروها» یاد می‌شود، از بازگشت به جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در سوم نوامبر آینده جلوگیری کند.
اگرچه ترامپ دلیل این تماس را محدود به بررسی موضوع تأمین تجهیزات پزشکی در شرایط محاصره عنوان کرده است، اما واقعیت‌های میدانی و سیاسی، به گفته منصور، از تمایل آشکار آمریکا برای شکستن بن‌بست و تعیین تکلیف پرونده هسته‌ای حکایت دارد؛ اقدامی که با هدف جلوگیری از لغزش منطقه به سمت دور جدیدی از رویارویی صورت می‌گیرد.
احسان خطیب، استاد علوم سیاسی، نیز بر این برداشت تأکید دارد و می‌گوید این ابتکار نشان‌دهنده تمایل واقعی واشنگتن به تفاهم و پرهیز از جنگ و فاصله گرفتن از سناریوی حداکثری‌ای است که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، خواهان آن است.
خطیب در گفت‌وگو با الجزیره توضیح می‌دهد که مشکل همیشگی آمریکا، تشخیص این موضوع بوده که چه کسی در ایران واقعاً اختیار تصمیم‌گیری را در دست دارد. به همین دلیل، واشنگتن از چهره‌های رسمی که اختیار نهایی برای تصمیم‌گیری و حل‌وفصل مسائل را ندارند عبور کرده و مستقیماً به سراغ رضایی رفته است؛ فردی که از نگاه آمریکا صاحب قدرت واقعی تصمیم‌گیری است.
محسن رضایی در حال حاضر ریاست عالی‌ترین نهاد امنیتی ایران را بر عهده دارد و پیش‌تر نیز طولانی‌ترین دوره فرماندهی سپاه پاسداران در تاریخ این نهاد را تجربه کرده است. روزنامه وال‌استریت ژورنال او را یکی از برجسته‌ترین و بانفوذترین چهره‌های تندرو در ایران توصیف کرده است.
خطیب همچنین توضیح می‌دهد که ترامپ نمی‌خواهد مانند جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، به مدت چهار سال در یک دور باطل و بدون نتیجه گرفتار شود. او همچنین خواهان توافقی جزئی و مرحله‌ای نیست که به گفته خطیب، همانند توافق دوران باراک اوباما، رئیس‌جمهور اسبق آمریکا، همه امتیازات را در اختیار ایران قرار دهد.
به همین دلیل، ترامپ به فشار نظامی متوسل شده تا تهران را به امضای توافقی نهایی و قاطع وادار کند.
معضل اورانیوم و نبود راه‌حل‌های مشخص
با این حال، باز شدن پنجره مذاکرات لزوماً به معنای نزدیک بودن دستیابی به توافق نیست؛ زیرا شواهد نشان می‌دهد واشنگتن تهران را میان دو گزینه قرار داده است: ورود فوری به مذاکرات یا ازسرگیری جنگ.
به گفته فادی منصور، معضل آمریکا نبود تضمین‌هایی است که مانع ازسرگیری غنی‌سازی اورانیوم از سوی تهران شود.
با وجود آنکه واشنگتن در ژوئن ۲۰۲۵ تأسیسات ایران را هدف قرار داد و در فوریه گذشته نیز وارد جنگ با این کشور شد، همچنان نگرانی از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای وجود دارد.
از سوی دیگر، حسین رویوران، کارشناس مسائل ایران، این اقدام را ابتکاری «پیشرفته و در مسیر درست» ارزیابی می‌کند؛ چراکه شورای عالی امنیت ملی از جایگاه و وزنی برخوردار است که آن را به نهادی مسئول در مدیریت مذاکرات تبدیل می‌کند.
با این حال، رویوران در گفت‌وگو با الجزیره تأکید می‌کند که برقراری یک ارتباط در سطح بالا به‌تنهایی نمی‌تواند اختلافات پیچیده را حل‌وفصل کند؛ مگر آنکه این ارتباط بر پایه طرح‌های عملی و راه‌حل‌هایی شکل بگیرد که امکان گفت‌وگو و اجرای آن‌ها وجود داشته باشد؛ موضوعی که تاکنون همچنان مبهم است.
بر این اساس، ابتکار ونس تلاشی برای آزمودن نیت تهران و عبور از تشریفات بی‌نتیجه دیپلماتیک به شمار می‌رود؛ اما موفقیت آن در ایجاد یک گشایش فوری، به گفته تحلیلگران، همچنان به وجود یک زمینه واقع‌بینانه بستگی دارد که بتواند شروط قاطع واشنگتن را برآورده کند و صرفاً به مهلتی نهایی پیش از آغاز دوباره درگیری‌ها تبدیل نشود.
در ۲۸ فوریه گذشته، آمریکا و اسرائیل جنگی را علیه ایران آغاز کردند. ایران نیز در پاسخ، حملاتی را علیه اسرائیل و مواضع آمریکا در کشورهای منطقه انجام داد. دو طرف در نهایت در ماه آوریل به آتش‌بس دست یافتند.
پس از آن، آمریکا در شرایطی که مذاکرات میان دو کشور به بن‌بست رسیده بود، حملات دیگری را علیه مواضعی در ایران انجام داد؛ این در حالی بود که دو طرف در اواسط ژوئن گذشته یادداشت تفاهمی امضا کرده بودند.
ایران نیز در پی ازسرگیری حملات آمریکا در هشتم ژوئیه گذشته، در تاریخ ۱۲ ژوئیه از بستن مجدد تنگه هرمز خبر داد.
