آهن یکی از مواد معدنی ضروری برای بدن است و کمبود آن میتواند عملکرد بخشهای مختلف بدن را مختل کند. معمولاً به افرادی که سطح آهن پایینی دارند توصیه میشود غذاهای سرشار از آهن مصرف کنند و در صورت نیاز مکمل آهن دریافت کنند؛ اما اگر با وجود این اقدامات، سطح آهن همچنان پایین بماند، باید علت آن از نظر پزشکی بررسی شود.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث، مصرف غذاهای سرشار از آهن برای حفظ سطح مناسب آهن در بدن اهمیت دارد، اما همیشه نمیتواند از کمبود آهن جلوگیری کند. بدن باید بتواند آهن موجود در غذا را جذب و بهدرستی استفاده کند و مقدار کافی از آن را برای نیازهای روزانه خود حفظ کند. اگر میزان از دست دادن آهن بیشتر از مقداری باشد که بدن میتواند جایگزین کند، یا بدن نتواند آهن کافی جذب کند، سطح آهن ممکن است همچنان پایین بماند.
آهن برای ساخت هموگلوبین، پروتئین موجود در گلبولهای قرمز که اکسیژن را در سراسر بدن حمل میکند، ضروری است. وقتی ذخایر آهن بیش از حد کاهش پیدا کند، ممکن است کمخونی فقر آهن ایجاد شود. خستگی، ضعف، تنگی نفس، سردرد و تپش قلب از علائم احتمالی آن هستند.
۱. ممکن است بدن شما آهن کافی جذب نکند
خوردن غذای سرشار از آهن به این معنا نیست که تمام آهن موجود در آن وارد جریان خون میشود. نوع آهن نیز اهمیت دارد.
دکتر توشار تایال، متخصص داخلی، میگوید آهن «هِم» که عمدتاً در گوشت و ماهی وجود دارد، معمولاً راحتتر از آهن «غیرهِم» جذب میشود. آهن غیرهِم بیشتر در مواد غذایی گیاهی مانند لوبیا، عدس، مغزها، دانهها و سبزیجات برگسبز یافت میشود.
برخی غذاها و نوشیدنیها نیز میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. چای و قهوه حاوی ترکیباتی هستند که میتوانند با جذب آهن تداخل داشته باشند. مصرف مقدار زیادی لبنیات همراه با یک وعده غذایی سرشار از آهن نیز ممکن است جذب آهن را دشوارتر کند.
اگر بیشتر آهن مورد نیازتان را از منابع گیاهی دریافت میکنید، مصرف این مواد غذایی همراه با منابع سرشار از ویتامین C مانند مرکبات، گوجهفرنگی، فلفل دلمهای و سایر سبزیجات میتواند به جذب بهتر آهن غیرهِم کمک کند.
۲. ممکن است خون زیادی از دست بدهید
از دست دادن خون یکی از شایعترین دلایل کمبود آهن است.
در زنانی که پریود میشوند، خونریزی شدید قاعدگی میتواند بهتدریج ذخایر آهن بدن را کاهش دهد، حتی اگر رژیم غذایی آنها حاوی مقدار مناسبی آهن باشد. پریود زمانی میتواند سنگین محسوب شود که بیش از هفت روز طول بکشد، نیاز به تعویض مکرر نوار بهداشتی یا تامپون داشته باشد، با لختههای خونی بزرگ همراه باشد یا فعالیتهای روزمره را مختل کند.
خونریزی از دستگاه گوارش نیز میتواند باعث کمبود آهن شود. زخمهای گوارشی، التهاب دستگاه گوارش، هموروئید و برخی داروها، از جمله بعضی مسکنهای ضدالتهابی، میتوانند باعث خونریزی شوند.
کمبود آهن بدون علت مشخص، بهویژه در مردان یا زنانی که یائسه شدهاند، باید از نظر پزشکی بررسی شود و نباید فقط با تغییر رژیم غذایی درمان شود.
۳. ممکن است یک مشکل گوارشی مانع جذب آهن شود
برخی بیماریهای گوارشی میتوانند توانایی بدن برای جذب مناسب مواد مغذی را کاهش دهند.
یکی از این بیماریها سلیاک است. در این بیماری، پوشش داخلی روده کوچک آسیب میبیند و توانایی آن برای جذب مواد مغذی کاهش پیدا میکند؛ در نتیجه ممکن است کمخونی فقر آهن ایجاد شود. نکته مهم این است که سلیاک گاهی بدون علائم گوارشی واضح وجود دارد.
به همین دلیل، در افرادی که دچار کمخونی فقر آهن بدون علت مشخص هستند، پزشک ممکن است آزمایش سلیاک را توصیه کند.
سایر بیماریهای روده و همچنین بعضی انواع جراحی معده نیز میتوانند جذب آهن را مختل کنند.
۴. ممکن است بدن شما بیش از حد معمول به آهن نیاز داشته باشد
گاهی مشکل، کمبود دریافت آهن نیست، بلکه نیاز بدن به آهن افزایش یافته است.
نیاز به آهن در دوران بارداری افزایش پیدا میکند، زیرا بدن باید از رشد جنین حمایت کند و خون بیشتری تولید کند. کودکان و نوجوانان نیز در دورههای رشد سریع ممکن است به آهن بیشتری نیاز داشته باشند.
در چنین شرایطی، حتی یک رژیم غذایی نسبتاً مناسب نیز ممکن است نتواند آهن مورد نیاز بدن را بهطور کامل تأمین کند.
۵. ممکن است رژیم غذایی شما آهن داشته باشد، اما آهن قابل جذب کافی نداشته باشد
اینکه یک ماده غذایی «سرشار از آهن» نامیده میشود، لزوماً به این معنا نیست که با مصرف یک وعده معمولی از آن، مقدار زیادی آهن جذب بدن میشود.
برای مثال، مواد غذایی گیاهی حاوی آهن غیرهِم هستند و میزان جذب این نوع آهن میتواند متفاوت باشد.
ترکیب کلی رژیم غذایی نیز اهمیت دارد. مصرف منظم حبوبات، لوبیا، غلات غنیشده، مغزها، دانهها و سبزیجات برگسبز میتواند به تأمین آهن کمک کند، اما میزان دریافت آهن همچنان باید متناسب با نیاز بدن باشد.
۶. ممکن است یک بیماری زمینهای وجود داشته باشد
پایین بودن سطح آهن یا کمخونی گاهی همراه با برخی مشکلات سلامتی رخ میدهد. التهاب مزمن، بیماریهای کلیوی و بعضی بیماریهای طولانیمدت میتوانند بر نحوه تولید و استفاده بدن از گلبولهای قرمز تأثیر بگذارند.
بنابراین، وقتی سطح آهن یا هموگلوبین پایین است، بهویژه اگر با وجود تغییر رژیم غذایی یا مصرف مکملهای تجویزشده همچنان پایین بماند، نباید همیشه علت را فقط به رژیم غذایی نسبت داد.
۷. ممکن است برای جبران ذخایر کاهشیافته آهن، فقط غذا کافی نباشد
اگر کمبود آهن قابلتوجه باشد، صرفاً اضافه کردن غذاهای سرشار از آهن ممکن است برای بازگرداندن سریع ذخایر آهن کافی نباشد. پزشک با توجه به علت و شدت کمبود ممکن است مکمل آهن تجویز کند. معمولاً آزمایش خون نیز تکرار میشود تا مشخص شود درمان مؤثر بوده است یا نه.
با این حال، مصرف مکمل آهن بدون مشخص شدن علت پایین بودن آهن همیشه بهترین کار نیست. مصرف بیش از حد آهن میتواند عوارض ایجاد کند و در مقادیر بالا حتی مضر باشد.
اگر سطح آهن شما همچنان پایین است، چه کار کنید؟
اگر با وجود داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از آهن، سطح آهن شما همچنان پایین است، به جای اینکه صرفاً مصرف آهن را افزایش دهید، درباره علت آن با پزشک صحبت کنید.
پزشک ممکن است رژیم غذایی، میزان خونریزی قاعدگی یا سایر خونریزیها، علائم، سابقه پزشکی و نتایج آزمایش خون را بررسی کند.
بسته به شرایط شما، ممکن است آزمایشهای بیشتری برای بررسی خونریزی، اختلال در جذب آهن یا وجود یک بیماری زمینهای لازم باشد.
جمعبندی
پایین بودن آهن همیشه به این معنا نیست که به اندازه کافی آهن مصرف نمیکنید. گاهی مشکل از جذب آهن، از دست دادن خون، افزایش نیاز بدن یا وجود یک بیماری زمینهای ناشی میشود. پیدا کردن علت کمبود آهن به اندازه جبران آهن از دسترفته اهمیت دارد.
