پلاستیک در سال ۲۰۲۶ تقریباً همهجا وجود دارد، اما شاید بتوان با چند تغییر ساده، میزان تماس بدن با برخی مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را کاهش داد.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ یک کارآزمایی تصادفی و کنترلشده که در استرالیا روی ۶۰ نفر انجام شد، نشان داد استفاده از وسایل آشپزخانه بدون پلاستیک و خرید مواد غذایی که تماس کمتری با پلاستیک داشتهاند، میتواند میزان قرار گرفتن بدن در معرض برخی مواد شیمیایی را تغییر دهد.
پس از تنها ۷ روز، سطح سه ماده شیمیایی مرتبط با پلاستیک در ادرار افرادی که این رژیم کمپلاستیک را رعایت کرده بودند، تا ۶۰ درصد کمتر از گروه کنترل بود.
نتایج این مطالعه در مجله Nature Medicine منتشر شده است.
میکائلا لوکاس، پژوهشگر اصلی و نویسنده ارشد مطالعه از دانشگاه استرالیای غربی، میگوید:
«نتایج ما نشان داد که پایبندی دقیق به رژیمی متشکل از غذاهایی که در هیچ مرحلهای، چه هنگام تولید و چه هنگام بستهبندی، با پلاستیک تماس نداشتهاند، میتواند میزان مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را در بدن تنها طی یک هفته کاهش دهد.»
البته هنوز مشخص نیست که آیا این کاهش مواد شیمیایی، مزایای قابلتوجهی برای سلامت به همراه دارد یا خیر و این موضوع همچنان در حال بررسی است.
چرا پلاستیک نگرانکننده است؟
امروزه بیش از ۱۶ هزار ماده شیمیایی برای تولید پلاستیک استفاده میشود و برخی از آنها میتوانند در بدن مانند مختلکنندههای هورمونی عمل کنند و احتمالاً اثرات نامطلوبی بر سلامت داشته باشند.
پژوهشگران در این مطالعه بهطور ویژه دو گروه را بررسی کردند: فتالاتها و بیسفنولها، از جمله BPA و BPS.
فتالاتها موادی هستند که برای نرم و انعطافپذیر کردن پلاستیک استفاده میشوند و میتوانند از بستهبندیهای پلاستیکی، بشقابها یا ظروف پلاستیکی وارد غذا شوند.
بیسفنولها نیز ممکن است از پوشش داخلی قوطیهای کنسرو و همچنین ظروف غذا، وسایل آشپزی، بطریهای نوشیدنی، لولههای آب و پلاستیکهای سلفونی وارد مواد غذایی شوند.
پژوهشگران میگویند درباره اثرات طولانیمدت BPS بر سلامت هنوز اطلاعات زیادی نداریم؛ با این حال، استفاده از آن در برخی مواد در تماس با غذا در اتحادیه اروپا تحت مقررات قرار گرفته است.
تقریباً همه افراد در معرض مواد شیمیایی پلاستیک بودند
ابتدا پژوهشگران میزان تماس ۲۱۱ نفر با مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را بررسی کردند.
نتیجه نشان داد که تماس با این مواد تقریباً در همه افراد وجود دارد.
تمام ۲۱۱ شرکتکننده در حداقل یکی از روزهای بررسی، دستکم شش ماده حاصل از تجزیه مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را از طریق ادرار دفع کردند.
به نظر میرسید غذاهای فرآوریشده و بستهبندیشده یکی از منابع مهم این مواد باشند.
افرادی که کمترین میزان این مواد شیمیایی را در بدن داشتند، معمولاً بهندرت فستفود، غذاهای بسیار فرآوریشده یا غذاهای بستهبندیشده در پلاستیک مصرف میکردند و همچنین کمتر غذای داخل ظروف پلاستیکی را در مایکروویو گرم میکردند.
آزمایش اصلی چه بود؟
برای بررسی دقیقتر، پژوهشگران آزمایشی را با ۶۰ نفر انجام دادند.
هدف این بود که مشخص شود آیا مصرف غذاهایی که فقط در ظروف شیشهای، فلزی یا چوبی فرآوری، نگهداری، آماده و مصرف میشوند، میتواند میزان فتالاتها و بیسفنولها را در ادرار کاهش دهد یا خیر.
در برخی موارد، این روش نتیجه داد.
البته همه مواد شیمیایی به یک اندازه کاهش پیدا نکردند، اما چند مورد مهم کاهش قابلتوجهی داشتند.
در این آزمایش هفتروزه، افراد بهطور تصادفی در گروه کنترل یا یکی از چهار گروه مداخله قرار گرفتند.
این مداخلات شامل موارد زیر بود:
* مصرف غذاهایی که در مراحل تولید، فرآوری، بستهبندی و انتقال، کمترین تماس ممکن با پلاستیک را داشتند.
* مصرف غذاهای کمپلاستیک و در عین حال استفاده نکردن از وسایل آشپزی و ظروف پلاستیکی.
* استفاده از محصولات بهداشتی شخصی با تماس کمتر با پلاستیک، مانند شامپو.
* ترکیبی از هر سه روش بالا.
پژوهشگران برای کاهش تماس شرکتکنندگان با پلاستیک، تلاش زیادی کردند.
متخصصان تغذیه با بیش از ۱۰۰ کشاورز و تولیدکننده مواد غذایی همکاری کردند تا روشهای نگهداری و بستهبندی مواد غذایی را از مرحله تولید تا رسیدن به بشقاب، بهگونهای تغییر دهند که تماس با پلاستیک کاهش پیدا کند.
شرکتکنندگان همچنان میتوانستند تقریباً همان غذاهایی را که معمولاً مصرف میکردند بخورند؛ از جمله پاستا، سالاد، گوشت، کره، شکلات، میوه و میانوعدهها. بنابراین میزان کالری دریافتی آنها تغییر قابلتوجهی نمیکرد.
فقط یک هفته کافی بود تا تفاوت دیده شود
در نهایت، این تلاشها نتیجه قابلتوجهی داشت.
در میان مداخلات مختلف، تغییر محصولات مراقبت شخصی کمترین تأثیر را بر میزان مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک در ادرار داشت.
اما رعایت دقیق رژیم غذایی کمپلاستیک بهترین نتیجه را نشان داد.
در گروهی که هم غذاهای کمپلاستیک دریافت کردند و هم از وسایل آشپزخانه بدون پلاستیک استفاده کردند:
* میزان مونو-اِن-بوتیل فتالات ۳۸ درصد کاهش یافت.
* میزان مونو بنزیل فتالات ۵۴ درصد کاهش یافت.
* میزان بیسفنول A یا BPA حدود ۶۰ درصد کاهش یافت.
به گفته پژوهشگران، این نتایج نشان میدهد که تغییر در آنچه میخوریم و نحوه آمادهکردن غذا میتواند در مدت کوتاهی میزان برخی مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را در بدن کاهش دهد.
آیا این مواد برای سلامتی خطرناکاند؟
هنوز پاسخ قطعی نداریم.
فتالاتها و بیسفنولها نیمهعمر کوتاهی دارند؛ یعنی بدن معمولاً آنها را نسبتاً سریع دفع میکند.
با این حال، هنوز مشخص نیست این مواد در طولانیمدت دقیقاً چه تأثیری بر سلامت انسان دارند.
مطالعات اپیدمیولوژیک متعددی، افزایش تماس با این آلایندهها را با مشکلاتی مانند بیماریهای قلبی-عروقی، سندرم متابولیک و ناباروری مرتبط دانستهاند.
اما این مطالعات بهتنهایی ثابت نمیکنند که این مواد مستقیماً باعث چنین بیماریهایی میشوند.
از طرف دیگر، هنوز نمیدانیم چه میزان از این مواد شیمیایی در بدن را میتوان «سطح ایمن» در نظر گرفت.
با این حال، اگر قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این مواد واقعاً برای سلامت مضر باشد، کاهش تماس با آنها میتواند اهمیت زیادی داشته باشد؛ بهخصوص اینکه پلاستیکهای تولیدشده در گذشته همچنان در محیط باقی میمانند و تولید پلاستیک نیز همچنان در حال افزایش است.
لوکاس میگوید این آزمایش یک پیام امیدوارکننده دارد: ما میتوانیم میزان مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را در بدن خود کاهش دهیم؛ هرچند انجام این کار مستلزم تغییرات قابلتوجهی در نحوه تولید و بستهبندی مواد غذایی است.
خلاصه ساده
این مطالعه نمیگوید «پلاستیکزدایی از رژیم غذایی بیماریها را درمان میکند». بلکه نشان میدهد:
با کاهش تماس غذا با پلاستیک، حتی طی یک هفته میتوان میزان برخی مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک را در ادرار کاهش داد.
پس کارهای سادهای مثل نگهداری غذا در ظروف شیشهای یا استیل، گرم نکردن غذا در ظروف پلاستیکی و انتخاب مواد غذایی با بستهبندی پلاستیکی کمتر میتوانند میزان مواجهه بدن با برخی از این مواد را کاهش دهند.
