وال استریت ژورنال مدعی شد: دولت ترامپ به میانجیها اعلام کرده است که علاقهای به بازگشت به مفاد تفاهمنامه اولیهای که در ماه ژوئن با ایران به دست آمده بود ندارد؛ توافقی که بعدها از هم فروپاشید. افراد مطلع از موضوع گفتند این موضع، تلاشهای گسترده این هفته برای ازسرگیری روند دیپلماتیک را با پیچیدگی مواجه کرده است.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: توافق اولیهای که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در کاخ ورسای امضا کرد و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، در مذاکرات آن نقش داشت، با هدف بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مجدد مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و پایان جنگ شکل گرفته بود. در مقابل، قرار بود تحریمها کاهش یابد و تهران به منابع مالی مسدودشده خود در سراسر جهان دسترسی پیدا کند. اما این توافق ظرف چند هفته از هم پاشید؛ پس از آنکه ایران برای تثبیت کنترل خود بر این آبراه حیاتی، حمله به کشتیها را آغاز کرد.
به گفته افراد مطلع، ترامپ از آن زمان سیاست فشار اقتصادی بر ایران را در پیش گرفته و حاضر است منتظر بماند تا ببیند آیا این راهبرد نتیجه میدهد یا خیر. آنها گفتند رئیسجمهور آمریکا بهطور مشخص دیگر علاقهای به تفاهمنامه مذکور ندارد؛ توافقی که در داخل آمریکا بهشدت مورد انتقاد قرار گرفته و بهعنوان توافقی بیش از حد نرم در برابر ایران توصیف شده بود.
ه. اِی. هلیِر، پژوهشگر ارشد مؤسسه سلطنتی خدمات متحد برای مطالعات دفاعی و امنیتی در لندن، گفت: «ترامپ بهدنبال یک پیروزی به هر شکل ممکن است و همین مسئله شرایط را بهشدت پیچیده میکند.»
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ بر تشدید فشار اقتصادی بر ایران متمرکز است.
او گفت: «همانطور که رئیسجمهور اعلام کرده است، در حال حاضر هیچ مذاکره یا گفتوگویی با جمهوری اسلامی ایران در جریان نیست و هیچ مذاکره یا گفتوگویی نیز برای آینده برنامهریزی نشده است. محاصره دریایی همچنان با تمام قدرت برقرار است و عملیات "طرد اقتصادی" در جریان است تا هرگونه مسیر اقتصادی باقیمانده که به تداوم حیات این رژیم کمک میکند، قطع شود.»
ترامپ در بخش عمده جنگ همواره علاقه خود را به پایان دادن به درگیری از طریق یک توافق مذاکرهشده آشکار کرده است. با این حال، دستیابی به توافقی که بتوان آن را یک پیروزی برای ترامپ دانست، دشوار بوده است.
محمد رشیدی، نماینده ارشد مجلس ایران، به خبرگزاری خانه ملت گفت: «آمریکا باید بداند که هیچ پیشنهادی خارج از چارچوب تفاهم پذیرفته نخواهد شد.»
میانجیها گفتهاند تلاش کردهاند ایران را متقاعد کنند از خواستههای خود بکاهد و هشدار دادهاند که در غیر این صورت، آمریکا از تفاهمنامه اولیه فاصله خواهد گرفت. آنها میگویند مواضع دو طرف اکنون بهقدری از یکدیگر دور شده که چارچوب روشنی برای ازسرگیری مذاکرات وجود ندارد.
عاصم منیر، رئیس ارتش پاکستان و مذاکرهکننده ارشد این کشور، اوایل هفته جاری به تهران سفر کرد، اما به گفته برخی افراد مطلع، با پیشرفت چندانی در مذاکرات روبهرو نشد.
پس از او، وزیر خارجه عمان نیز به تهران رفت و تلاش کرد بر سر توافقی با ایران درباره مسیرهایی که کشتیها برای عبور از تنگه هرمز استفاده خواهند کرد، به توافق برسد. قرار بود این توافق به نوبه خود زمینه را برای مذاکرات گستردهتر درباره بازگشایی آبراه فراهم کند.
اما این تلاش هفتههاست متوقف شده است؛ زیرا ایران خواستار تغییراتی بوده که کنترل بیشتری بر تردد کشتیها به آن میدهد. به گفته برخی افراد مطلع، دولت ترامپ نیز عمان را به دلیل آنکه امتیازات بیش از حدی داده است، مورد انتقاد شدید قرار داده است.
ایران مدعی شده است که نشست با عمان به توافق درباره مسیر عبور از تنگه منجر شده است؛ تنگهای که ایران در شمال و عمان در جنوب آن قرار دارند. اما عمان هنوز دستیابی به چنین توافقی را تأیید نکرده و مقامهای ایرانی نیز درباره جزئیات و مفاد آن اظهارات متناقضی ارائه کردهاند.
روز چهارشنبه، ایران اعلام کرد که تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا اجرای توافق اولیه ژوئن را از سر نگیرد، بازگشایی نخواهد شد؛ توافقی که شامل معافیتهایی برای فروش نفت ایران و پایان محاصره آمریکا بود.
سرتیپ حسین محبی، سخنگوی سپاه، در تلویزیون ایران گفت: «اگر ایالات متحده دست از ایجاد مانع بردارد و به تفاهمنامه بازگردد، ما میتوانیم تنگه هرمز را در چارچوب توافقی که حاصل شده است، باز کنیم. شرایط ما باید از سوی آمریکا پذیرفته شود.»
عمر کریم، پژوهشگر دانشگاه بیرمنگام، گفت مشکل این است که «خط پایان و اهداف» تغییر کردهاند و پیشرفت مذاکرات به این بستگی دارد که یکی از طرفین در برابر تفسیر طرف دیگر از توافق کوتاه بیاید.
او گفت: «تفاهمنامه قدیمی اساساً از هر نظر مرده است. وظیفه میانجیها برای اینکه دو طرف را به نوعی مصالحه برسانند، در شرایط کنونی حتی دشوارتر شده است.»
شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر و مذاکرهکننده ارشد این کشور در تعامل با ایران، نیز با وزیر خارجه ایران در تهران دیدار کرد؛ اقدامی دیگر برای تلاش جهت ازسرگیری مذاکرات.
در بیانیه مشترک پس از این دیدار آمده است که دو طرف درباره راههای جلوگیری از تشدید تنش و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات گفتوگو کردند.
در همین حال، حملات به کشتیها همچنان مانع از تردد عادی در تنگه هرمز است. شرکت امنیت دریایی آمبری اعلام کرد یک نفتکش حامل نفت خام کویتی اواخر روز سهشنبه در نزدیکی سواحل عمان هدف حمله قرار گرفت و در پی آن، کشتی دچار آتشسوزی شد.
مقامهای عرب امیدوارند مسیر دیپلماتیک را دوباره فعال کنند؛ چرا که نگران هستند ایران در واکنش به کارزار فشار اقتصادی ترامپ، به اقدامات نظامی روی بیاورد.
جنگ به صنعت گردشگری و درآمدهای سرمایهگذاری کشورهای عربی آسیب زده، هزینهها را افزایش داده و برنامههای توسعه اقتصادی آنها را به تأخیر انداخته است؛ آن هم در شرایطی که پایانی برای جنگ دیده نمیشود.
بهنام بن طالبلو، مدیر ارشد برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها، گفت: «هر دو طرف خود را برای تشدید تنش آماده میکنند؛ آمریکا با جنگ اقتصادی و ایران با تهدیدهای نظامی. اما این بدان معنا نیست که آنها به دنبال موفقیت دیپلماتیک نیستند.»
