ناباروری و سقط مکرر هر دو میتوانند زوجها را ماهها یا حتی سالها درگیر انتظار، مراجعههای پزشکی و فشار روانی کنند. از آنجا که هر دو بر توانایی داشتن یک بارداری موفق تأثیر میگذارند، گاهی تصور میشود یک مشکل هستند؛ اما ناباروری و سقط مکرر دو وضعیت متفاوت پزشکیاند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ ناباروری عمدتاً به مشکل در باردار شدن مربوط است، در حالی که سقط مکرر به از دست رفتن مکرر بارداری پس از وقوع لقاح و بارداری مربوط میشود. اگرچه برخی از علل این دو وضعیت ممکن است مشترک باشند، روش بررسی و درمان آنها باید متناسب با مشکل اصلی فرد باشد.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر سقطهای مکرر صرفاً مانند ناباروری درمان شوند، ممکن است علت اصلی پایان یافتن بارداریها نادیده گرفته شود. از طرف دیگر، انجام بررسیهای گسترده مربوط به سقط مکرر برای فردی که اصلاً نمیتواند باردار شود، ممکن است آزمایشهای غیرضروری ایجاد کند، بدون اینکه به سؤال اصلی پاسخ دهد.
ناباروری؛ وقتی بارداری اتفاق نمیافتد
ناباروری به دشواری در دستیابی به بارداری موفق گفته میشود. بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت، حدود یک نفر از هر شش فرد در سنین باروری با ناباروری مواجه است.
انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا (ASRM) توصیه میکند در افرادی که رابطه جنسی منظم و بدون پیشگیری دارند و علت شناختهشدهای برای کاهش باروری وجود ندارد، بررسی ناباروری در صورتی که زن زیر ۳۵ سال باشد، پس از ۱۲ ماه و در صورت ۳۵ سال یا بیشتر، پس از ۶ ماه آغاز شود. البته با توجه به سابقه پزشکی و باروری، ممکن است بررسیها زودتر شروع شوند.
اما چرا بارداری اتفاق نمیافتد؟
پزشک معمولاً بررسی میکند که آیا تخمکگذاری بهطور منظم انجام میشود، لولههای فالوپ و رحم چه وضعیتی دارند، عملکرد تخمدانها چگونه است و کیفیت اسپرم مناسب است یا خیر.
ارزیابی ناباروری باید هر دو نفر را دربر بگیرد و نباید مشکلات باروری صرفاً به زن نسبت داده شود. آزمایش آنالیز اسپرم نیز معمولاً یکی از بررسیهای اولیه در شرایطی است که مرد عامل تأمین اسپرم است.
از علل شایع ناباروری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* اختلالات تخمکگذاری
* انسداد یا آسیب لولههای فالوپ
* اندومتریوز
* کاهش کیفیت تخمکها با افزایش سن
* عوامل مرتبط با ناباروری مردان
گاهی نیز با وجود انجام بررسیهای لازم، علت مشخصی پیدا نمیشود.
درمان بر اساس علت تعیینشده انجام میشود و ممکن است شامل تنظیم زمان رابطه جنسی، داروهای کمککننده به تخمکگذاری، جراحی در برخی شرایط، لقاح داخل رحمی (IUI) یا لقاح آزمایشگاهی (IVF) باشد.
سقط مکرر؛ وقتی بارداری اتفاق میافتد اما ادامه پیدا نمیکند
در سقط مکرر، نقطه شروع ماجرا متفاوت است: بارداری اتفاق افتاده، اما چند بار به پایان رسیده است.
طبق دستورالعملهای سال ۲۰۲۶ انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا (ASRM)، سقط مکرر به از دست رفتن خودبهخودی دو یا بیشتر از دو بارداری گفته میشود؛ بارداریهای مولار یا خارجرحمی تأییدشده در این تعریف قرار نمیگیرند.
این انجمن همچنین تأکید میکند که سقط مکرر، بیماری متفاوتی از ناباروری است.
فردی که هرگز نتوانسته باردار شود، به بررسیهایی برای پیدا کردن علت مشکل در لقاح و باردار شدن نیاز دارد. اما فردی که بهراحتی باردار میشود ولی چندین بار سقط داشته است، نیازمند بررسی این مسئله است که چرا بارداریها ادامه پیدا نمیکنند.
چرا سقطهای مکرر اتفاق میافتند؟
یکی از مهمترین علل سقط جنین، ناهنجاریهای کروموزومی در جنین است. بر اساس مطالعهای که در نشریه Reproductive BioMedicine Online منتشر شده، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد سقطهای سهماهه اول بارداری با اختلالات تعداد کروموزومهای جنین مرتبط هستند و احتمال این اختلالات بهشدت تحت تأثیر سن مادر قرار دارد.
با این حال، عوامل دیگری نیز میتوانند در سقط مکرر نقش داشته باشند، از جمله:
* ناهنجاریهای ساختاری رحم
* برخی مشکلات ژنتیکی
* سندرم آنتیفسفولیپید
* اختلالات تیروئید
* بیماریها و اختلالات متابولیک
* برخی عوامل مرتبط با اسپرم
ممکن است در یک فرد چند عامل همزمان وجود داشته باشد و در برخی افراد نیز با وجود بررسیهای مختلف، علت مشخصی پیدا نشود.
به همین دلیل، تجویز داروهای ناباروری بهتنهایی لزوماً مشکل سقط مکرر را برطرف نمیکند.
آزمایشهای ناباروری با آزمایشهای سقط مکرر متفاوت است
در بررسی ناباروری، تمرکز اصلی روی این است که آیا تخمک و اسپرم میتوانند به یکدیگر برسند و آیا دستگاه تولیدمثل شرایط لازم برای ایجاد بارداری را دارد یا خیر.
اما در سقط مکرر، بررسیها ممکن است شامل ارزیابی حفره رحم و در صورت مناسب بودن شرایط، بررسی کروموزومهای بافت حاصل از سقط باشد.
پزشکان ممکن است بررسی کروموزومی بافت سقطشده را پس از دومین سقط یا در افرادی که سابقه سقط مکرر دارند، پیشنهاد کنند.
آزمایشهای دیگر به سابقه پزشکی فرد بستگی دارد. برای مثال، بررسی آنتیبادیهای مرتبط با سندرم آنتیفسفولیپید ممکن است در افرادی که معیارهای بالینی این بیماری را دارند، انجام شود. آزمایش تیروئید یا بررسی دیابت نیز در صورت وجود علائم یا عوامل خطر ممکن است ضرورت داشته باشد.
هدف از این رویکرد، بررسی هدفمند و منطقی است؛ زیرا انجام آزمایشهای بیشتر لزوماً به معنای مراقبت پزشکی بهتر نیست.
چرا «فقط IVF انجام بده» همیشه پاسخ مناسبی نیست؟
IVF میتواند یکی از درمانهای مهم ناباروری باشد، اما راهحل همه موارد سقط مکرر نیست.
اگر زنی میتواند بهطور طبیعی باردار شود اما بارها بارداری خود را از دست میدهد، مشکل اصلی ممکن است اصلاً باردار شدن نباشد. در برخی شرایط، بهویژه در بعضی مشکلات ژنتیکی، IVF میتواند مورد بررسی قرار گیرد، اما نباید بهصورت خودکار جایگزین ارزیابی مناسب سقط مکرر شود.
حتی آزمایش ژنتیکی جنینها نیز محدودیتهایی دارد. بر اساس مطالعهای که در نشریه Obstetrics & Gynecology Science منتشر شده، تاکنون مشخص نشده است که آزمایش ژنتیکی پیش از لانهگزینی برای بررسی ناهنجاریهای کروموزومی (PGT-A) در افراد مبتلا به سقط مکرر، در مقایسه با انتظار و پیگیری بدون این مداخله، زمان رسیدن به بارداری موفق یا میزان تولد نوزاد زنده را افزایش دهد.
مراقب رویکرد «یک درمان برای همه» باشید
تجربه چندین بار سقط میتواند زوجها را بهشدت برای پیدا کردن علت درمانده کند و آنها را به سمت امتحان کردن روشهای مختلف سوق دهد.
با این حال، بسیاری از درمانهای رایج برای سقط مکرر بدون علت مشخص، شواهد علمی کافی برای اثبات اثربخشی ندارند.
برای مثال، آزمایشهای معمول سیستم ایمنی یا درمانهای ایمنی، بررسی روتین اختلالات انعقادی ارثی و مصرف داروهای ضدانعقاد برای سقط مکرر بدون علت مشخص، معمولاً توصیه نمیشوند.
برخی درمانهای دیگری که تبلیغ میشوند نیز شواهد قانعکنندهای درباره اثربخشی ندارند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا داروها و اقدامات غیرضروری میتوانند علاوه بر هزینه مالی، عوارض جانبی و امید کاذب ایجاد کنند.
تأثیر روانی سقط مکرر را هم باید جدی گرفت
تفاوت مهم دیگری که گاهی نادیده گرفته میشود، تأثیر روانی سقط مکرر است.
سقطهای مکرر میتوانند با سوگ، اضطراب و ترس شدید از بارداری بعدی همراه باشند؛ حتی در شرایطی که فرد از نظر باردار شدن مشکلی ندارد.
زوجها همچنین باید بدانند که تشخیص «سقط مکرر بدون علت مشخص» به این معنا نیست که بارداری موفق در آینده غیرممکن است.
طبق دستورالعمل سال ۲۰۲۶ انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا، حدود ۵۰ تا ۸۰ درصد افراد مبتلا به سقط مکرر بدون علت مشخص ممکن است در بارداری بعدی، حتی بدون انجام یک درمان اختصاصی، بارداری موفقی داشته باشند.
در یک نگاه
ناباروری و سقط مکرر ممکن است در نهایت هر دو مانع رسیدن به یک هدف مشترک، یعنی تولد یک نوزاد سالم، شوند؛ اما دو مشکل پزشکی متفاوت هستند.
ناباروری میپرسد:
«چرا باردار نمیشویم؟»
سقط مکرر میپرسد:
«چرا بعد از باردار شدن، بارداری را از دست میدهیم؟»
سخن پایانی
گاهی ممکن است ناباروری و سقط مکرر همزمان در یک زوج وجود داشته باشند و در این شرایط، بررسیها پیچیدهتر میشوند. با این حال، تشخیص تفاوت میان این دو وضعیت به پزشک کمک میکند علتهای مرتبطتر را بررسی کند و بهجای استفاده از یک درمان مشابه برای همه، درمان را متناسب با شرایط فرد انتخاب کند.
بنابراین برای زوجهایی که با مشکلات باروری مواجهاند، اولین سؤال نباید فقط این باشد که «کدام درمان ناباروری را امتحان کنیم؟»
سؤال مهمتر این است که مشخص شود مشکل در کدام مرحله از فرآیند تولیدمثل وجود دارد:
لقاح، لانهگزینی یا ادامه یافتن بارداری؟
شناخت دقیق این مرحله میتواند مسیر بررسی و درمان مناسب را مشخصتر کند.
