داروهای GLP-1 که مخفف «پپتید شبهگلوکاگون-۱» هستند، امروزه بیشتر بهخاطر نقششان در کاهش وزن شناخته میشوند؛ اما این داروها در ابتدا برای درمان دیابت تولید شدند و همچنان یکی از گزینههای مهم درمانی برای دیابت به شمار میروند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ اکنون پژوهشگران به یافته جالبی درباره تأثیر داروهای GLP-1 بر نوعی نادر از دیابت دست یافتهاند که با یک بیماری خونی به نام بتا تالاسمی وابسته به تزریق خون (TDT) ارتباط دارد.
در این نوع دیابت، تجمع بیش از حد آهن در بدن به پانکراس آسیب میزند و در نتیجه پانکراس نمیتواند مانند گذشته انسولین تولید کند.
در مطالعهای که در مجله Diabetologia منتشر شده و توسط گروهی از پژوهشگران دانشگاه عینشمس مصر انجام شده است، مشخص شد داروی GLP-1 به نام دولاگلوتاید (Dulaglutide) در چندین شاخص سلامت، عملکرد بهتری نسبت به دوزهای معمول انسولین در درمان دیابت ناشی از تالاسمی وابسته به تزریق خون دارد.
این یافته نشان میدهد که در آینده ممکن است تزریق هفتگی دولاگلوتاید بتواند در برخی از این بیماران جایگزین تزریق روزانه انسولین شود و روند درمان را سادهتر کند.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتهاند که درمان با دولاگلوتاید در نوجوانان مبتلا به دیابت ناشی از TDT، در مقایسه با انسولین، باعث بهبود بیشتر کنترل قند خون و کاهش نوسانات آن شد؛ بدون اینکه خطر افت قند خون یا مشکلات ایمنی قابلتوجهی ایجاد کند.
چرا تالاسمی میتواند باعث دیابت شود؟
بتا تالاسمی وابسته به تزریق خون (TDT) یک بیماری ژنتیکی است که در آن گلبولهای قرمز نمیتوانند اکسیژن مورد نیاز بدن را بهخوبی حمل کنند.
افراد مبتلا به این بیماری معمولاً به تزریق خون منظم نیاز دارند. اما دریافت مکرر خون میتواند باعث تجمع بیش از حد آهن در بدن شود.
این آهن اضافی به مرور زمان به اندامهای مختلف، از جمله پانکراس، آسیب میزند و توانایی آن برای تولید انسولین را کاهش میدهد. در نهایت، برخی از این بیماران به دیابت مبتلا میشوند.
این دیابت دقیقاً دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ نیست، بلکه ویژگیهایی از هر دو نوع را دارد.
آزمایش داروی GLP-1 روی نوجوانان
از آنجا که دولاگلوتاید پیشتر برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده شده است، پژوهشگران تصمیم گرفتند بررسی کنند که آیا این دارو میتواند برای دیابت ناشی از TDT نیز مؤثر باشد یا خیر.
آنها ۸۰ نوجوان مبتلا به دیابت ناشی از TDT را که بین ۱۰ تا ۱۸ سال داشتند، وارد مطالعه کردند. این افراد به داروی متفورمین، که معمولاً برای درمان این بیماری تجویز میشود، پاسخ مناسبی نداده بودند.
شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند:
* یک گروه هفتهای یک بار دولاگلوتاید دریافت کردند.
* گروه دیگر هر روز انسولین تزریق کردند.
وضعیت سلامت هر دو گروه به مدت ۲۴ هفته تحت نظر قرار گرفت.
دولاگلوتاید عملکرد بهتری داشت
نتایج به نفع داروی GLP-1 بود.
افرادی که دولاگلوتاید دریافت کرده بودند:
* نوسانات قند خون کمتری داشتند.
* میانگین قند خونشان بیشتر کاهش پیدا کرد.
* زمان بیشتری را در محدوده سالم قند خون سپری کردند.
* برخلاف گروه دریافتکننده انسولین، افزایش قابلتوجهی در وزن نداشتند.
حتی نشانههایی وجود داشت که نشان میداد دولاگلوتاید ممکن است به کاهش تجمع آهن در بدن نیز کمک کند؛ موضوعی که اگر در مطالعات بزرگتر تأیید شود، میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
داروی GLP-1 چگونه به کنترل قند خون کمک میکند؟
داروهای GLP-1 با تقلید از عملکرد طبیعی هورمون پپتید شبهگلوکاگون-۱ در بدن عمل میکنند.
این داروها میتوانند:
* پانکراس را تحریک کنند تا انسولین بیشتری تولید کند.
* سرعت هضم و تخلیه معده را کاهش دهند.
* آزاد شدن گلوکز از کبد را کاهش دهند.
مجموع این اثرات به کنترل بهتر قند خون کمک میکند.
اهمیت این یافته در مورد دیابت ناشی از TDT این است که در این بیماری، پانکراس به دلیل تجمع آهن آسیب دیده و تولید انسولین کاهش یافته است. بنابراین به نظر میرسد دولاگلوتاید میتواند به فعال کردن ظرفیت طبیعی باقیمانده پانکراس برای تولید انسولین کمک کند، نه اینکه صرفاً مانند تزریق انسولین، انسولین اضافی وارد بدن کند.
هنوز برای نتیجهگیری قطعی زود است
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه هنوز در مراحل اولیه است و برای تأیید این یافتهها به مطالعات بزرگتر نیاز است.
این پژوهش نخستین مطالعهای است که اثربخشی دولاگلوتاید را در نوجوانان مبتلا به دیابت ناشی از تالاسمی وابسته به تزریق خون بررسی کرده است.
پژوهشگران میخواهند در آینده تعداد بیشتری از بیماران را بررسی کنند و دقیقتر مشخص کنند که داروهای GLP-1 چگونه میتوانند به کنترل قند خون و حتی کاهش تجمع آهن در بدن کمک کنند.
بنابراین، اگرچه این نتایج امیدوارکننده هستند، هنوز نمیتوان گفت دولاگلوتاید باید جایگزین انسولین برای همه بیماران مبتلا به این نوع دیابت شود. برای تأیید اثربخشی و ایمنی آن، مطالعات بزرگتر و طولانیمدت لازم است.
