الجزیره نوشت: در اوایل این هفته پنتاگون اذعان کرد که موشکها و پهپادهای ایران دهها فروند هواپیمای آمریکا را سرنگون کردهاند، صدها ساختمان آمریکایی در پایگاههایش در خاورمیانه را آسیب زده یا نابود کردهاند و موجودی تجهیزات نظامی واشنگتن را به میلیاردها dollars dollars بلکه به میلیاردها دلار تحلیل بردهاند.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: روز چهارشنبه، تهران سلاح دیگری — و غیرمنتظره — را در جنگش علیه آمریکا به کار گرفت: یک معادله ریاضی.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران — که در مقاطع مختلف طی شش ماه گذشته یکی از مذاکرهکنندگان ارشد در گفتوگوهای تهران و واشنگتن نیز بوده — نسخهای از «معادله تیلور»، فرمولی که بانکهای مرکزی برای تعیین نرخ بهره استفاده میکنند، را در پستی در شبکه X همراه با پیامی جنگی منتشر کرد.
او نوشت: «ببینیم یک افزایش نرخ میتواند SOH (هرمز) را باز کند یا حتی یک بشکه تولید کند.» — منظورش افزایش نرخهای بهره و تنگه هرمز، آبراه حیاتی که ایران کشتیرانی جهانی در آن مسدود کرده است، بود.
قالیباف افزود: «نمیشود با ۲۵ نقطه پایه (basis point) یک گلوگاه را اداره کرد.» و ظاهراً باز هم به همان تنگه اشاره داشت. «این صرفه ریسک هرمز است و ما آن را تعیین میکنیم.»
چند ساعت پس از پست قالیباف، بانک فدرال رزرو آمریکا نرخ بهره مرجع را ۲۵ نقطه پایه افزایش داد.
قالیباف در اوایل جنگ — که آمریکا و اسرائیل ۲۸ فوریه آن را علیه ایران آغاز کردند — بارها با استدلالهای مالی به شیوه اداره این درگیری توسط دولت دونالد ترامپ طعنه میزد و به توانایی ایران در آسیب زدن به اقتصاد واشنگتن اشاره میکرد، مگر آنکه واشنگتن رویکردش را تغییر دهد.
اکنون او به ریاضیات روی آورده است.
کریس بیچمپ، تحلیلگر ارشد بازار در گروه IG، به الجزیره گفت: «این یک نمونه چشمگیر از پروپاگانای تحریکآمیز از سوی ایران است؛ کشوری که اگر چیز دیگری هم در سال ۲۰۲۶ نداشته باشد، توانایی چشمگیری در سوزندرد کردن حریف آمریکاییاش نشان داده است.»
اما دقیقاً قالیباف چه میخواهد بگوید؟ معادله تیلور چیست؟ آیا جنگ ایران بر نرخ بهره آمریکا تأثیر گذاشته است؟ و آیا تهران واقعاً آن را «تعیین میکند»، همانطور که رئیس مجلس پیشنهاد کرده؟
## معادله تیلوری که قالیباف به آن استناد کرد، چیست؟
این قاعده فرمولی است که اقتصاددانان برای تخمین اینکه بانک مرکزی چگونه باید نرخ بهره را بر اساس تورم و قدرت اقتصاد تعیین کند، به کار میبرند.
این قاعده که در اوایل دهه ۱۹۹۰ توسط اقتصاددانی به نام جان تیلور توسعه یافت، نرخ بهره فدرال آمریکا (federal funds rate) را به تورم و «شکاف تولید» — یعنی تفاوت میان تولید واقعی اقتصاد و ظرفیت بالقوه آن — پیوند میدهد.
در سادهترین شکل خود، فرمول چنین است:
$$\text{نرخ بهره} = \text{تورم} + 0.5(\text{شکاف تولید}) + 0.5(\text{تورم} - 2\%) + 2\%$$
این بدان معناست که نرخ بهره پیشنهادی هنگامی افزایش مییابد که تورم از هدف ۲ درصد بالاتر رود یا تولید اقتصادی از ظرفیت بالقوه فراتر رود؛ و هنگامی کاهش مییابد که تورم تضعیف شود یا اقتصاد پایینتر از ظرفیت خود فعالیت کند.
با این حال، این معادله یک معیار سنجش است، نه قاعدهای که بهطور سختگیرانه دنبال شود. سیاستگذاران بانک فدرال رزرو هنگام تعیین نرخ بهره، عوامل اقتصادی دیگری را نیز میسنجند.
## آیا جنگ ایران عاملی در افزایش نرخ بهره آمریکا بوده است؟
کارشناسان میگویند تعرفههای ترامپ، شوک انرژی پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، و سرمایهگذاری سنگین در boom هوش مصنوعی، فشارهای تورمی را قوی نگه داشتهاند.
روز چهارشنبه، زمانی که بانک فدرال رزرو نرخ بهره را ۲۵ نقطه پایه افزایش داد، این نخستین افزایش در سه سال گذشته بود.
کوین وارش، رئیس بانک فدرال رزرو، در سخنرانی خود پس از افزایش نرخ بهره گفت ازسرگیری جنگ میان آمریکا و ایران — که قیمت بنزین را بالا برده — به سیاستگذاران فدرال رزرو در حمایت از نرخهای بالاتر کمک کرده است.
وارش گفت: «از کانونهای داغ در سراسر جهان نمیتوان پنهان شد.»
بیچمپ از گروه IG گفت: «جنگ ایران، بهطور غیرمستقیم، محرک عظیم افزایش نرخ دیشب بود، هرچند هیچکس نمیخواهد آن را بپذیرد.»
او افزود: «جهش انرژی همراه با رشد بازدهی اوراق، فدرال رزرو را به گوشهای بدون راه خروج رانده است.»
سوزانا استریتر، استراتژیست ارشد سرمایهگذاری در Wealth Club، گفت «انکارناپذیر» است که اقدام تلافیجویانه ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه خلیج، «نگرانیها درباره عرضه انرژی را تشدید و پیشبینیهای تورمی را داغتر کرده است».
او به الجزیره گفت: «آشفتگی ژئوپلیتیک مداوم و قیمتهای بالای نفت خام قطعاً از مسائل کلیدی پشت تصمیم فدرال رزرو برای افزایش نرخ بهره بودند.»
## آیا ایران «نرخ بهره» آمریکا را تعیین میکند؟
بهطور خلاصه: نه.
استریتر هشدار داد که اگرچه جنگ خاورمیانه و رشد قیمت نفت قطعاً یکی از عناصر تصمیم فدرال رزرو بودند، «تنها عوامل در بازی» نبودند.
او یادآور شد: «قدرت هزینهکرد شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی (هایپراسکیلرها) نیز در رگهای اقتصاد جریان یافته است و سرمایهگذاری قوی در بخش سرمایه و تقاضای داخلی مقاوم به فشارهای تورمی افزودهاند؛ بنابراین سیاستگذاران کل تصویر را بررسی کردهاند.»
«پس هرچند تهران بیتردید بر برخی نیروهای مؤثر بر سیاست پولی آمریکا — بهویژه از طریق تأثیر درگیری بر عرضه و قیمت نفت — اثر گذاشته، اما «تعیینکننده» نرخ بهره آمریکا نیست.»
استریتر گفت بانک فدرال رزرو به مجموعه بسیار گستردهتری از شرایط اقتصادی پاسخ میدهد.
او توضیح داد: «اقدامات ایران بر چشمانداز تورم اثر گذاشته است، اما تصمیم درباره میزان نرخ بهره در نهایت با بانک فدرال رزرو است و سیاستگذاران از دادههای فراوان دیگری نیز استفاده میکنندگری نیز استفاده میکنندعنههای ریاضی قالیباف چه نهفته است؟
در ماه مارس، رئیس مجلس ایران بارها در شبکههای اجتماعی درباره بازارها و قیمتهای انرژی اظهار نظر کرد و تلاشهای دولت ترامپ برای تأثیرگذاری بر آتی نفت را مسخره کرد، با این استدلال که بازیگری مالی نمیتواند «سوخت واقعی» در جایگاههای بنزین ایجاد کند.
ماه گذشته، قالیباف تصویری با عبارت «دوباره آمریکا را گرسنه کنید» (Make America Hungry Again) — بازیبا کلمات شعار ترامپ «دوباره آمریکا را عظیم کنید» (Make America Great Again) — به همراه آماری درباره کمبود غذا و گرسنگی در آمریکا منتشر کرد. او گفت: «نمیتوان شکستها را با ادعاهای دروغین پوشاند.»
نگار مرتضوی، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست بینالملل در واشنگتن دیسی، گفت: «نکته قالیباف این است که افزایش نرخ بهره آمریکا نمیتواند تنگه هرمز را بازگشایی کند یا عرضه مختلشده نفت را جایگزین کند. او با افزودن هرمز و بابالمندب به فرمولی که معمولاً به تورم و تولید اقتصادی میپردازد، از زبان خودِ فدرال رزرو استفاده میکند تا بگوید هزینههای اقتصادی جنگ تا حدی به امنیت دریایی وابسته است؛ چیزی که تهران بر آن اثر میگذارد.»
او افزود که این گزارهای درباره اهرم فشار ایران است، نه پیشنهادی جدی برای تعیین نرخ بهره.
«زمانبندی اهمیت دارد: او همین زمانی که فدرال رزرو نرخ را یکچهارم درصد افزایش داد، این پست را منتشر کرد. پستهای مالی مکرر او هدفشان این است که هزینههای جنگ را از طریق قیمتها، بازارها و سیاست پولی برای مخاطب آمریکایی ملموس و قابل فهم کنند.»
