در دوران بارداری، تغییرات زیادی در بدن زنان ایجاد میشود. یکی از این تغییرات، ایجاد لکههای تیره روی پوست صورت است که به آن ملاسما میگویند. این لکهها نوعی افزایش رنگدانه پوست هستند که معمولاً در قسمتهایی از صورت که بیشتر در معرض نور خورشید قرار دارند دیده میشوند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ دکتر کیران میگوید: «ملاسما که به آن ماسک بارداری هم گفته میشود، یک اختلال پوستی نسبتاً شایع است که بسیاری از زنان باردار را تحت تأثیر قرار میدهد. این عارضه به شکل لکههای قهوهای یا خاکستری و معمولاً متقارن روی گونهها، پیشانی، بینی، بالای لب یا چانه ظاهر میشود.»
اما علت ایجاد این لکهها چیست؟
به گفته این متخصص، تغییرات هورمونی دوران بارداری، بهویژه افزایش هورمونهای استروژن و پروژسترون، مهمترین عامل ایجاد ملاسماست. این تغییرات باعث فعال شدن ملانوسیتها، یعنی سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست، میشوند.
قرار گرفتن در معرض نور خورشید نیز میتواند این وضعیت را تشدید کند، زیرا فعالیت این سلولها را افزایش داده و باعث تیرهتر شدن لکهها میشود.
دکتر کیران اضافه میکند: «ملاسما خطری برای سلامتی ندارد و معمولاً پس از زایمان بهتدریج کمرنگ میشود، اما از نظر ظاهری میتواند برای فرد آزاردهنده باشد.»
پژوهشها درباره ملاسما در دوران بارداری چه میگویند؟
بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۲۴ در مجله Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology منتشر شد، ملاسما یک بیماری پوستی شایع است که با ایجاد لکههای قهوهای تیره و متقارن در قسمتهای در معرض نور خورشید، بهویژه صورت، مشخص میشود. وقتی این عارضه در دوران بارداری ایجاد شود، معمولاً به آن «ماسک بارداری» گفته میشود.
طبق این پژوهش، حدود ۳۶ تا ۷۵ درصد زنان باردار دچار این تغییر پوستی میشوند و این مشکل در افرادی که پوست تیرهتری دارند، شایعتر است.
ملاسما از نظر جسمی بیخطر و اغلب بخشی طبیعی از تغییرات بدن در دوران بارداری است، اما میتواند از نظر روحی تأثیر قابلتوجهی داشته باشد و باعث کاهش اعتمادبهنفس، اضطراب و ناراحتی فرد شود.
علت دقیق ملاسما هنوز کاملاً مشخص نیست، اما متخصصان معتقدند ترکیبی از تغییرات شدید هورمونی، عوامل ژنتیکی و قرار گرفتن در معرض نور خورشید در ایجاد آن نقش دارد.
زنانی که سابقه خانوادگی ملاسما دارند یا در بارداری قبلی به آن مبتلا شدهاند، احتمال بیشتری دارد که دوباره دچار این لکهها شوند. بارداری چندقلویی، به تعویق انداختن اولین بارداری، استرس زیاد و خواب نامناسب نیز ممکن است خطر بروز ملاسما را افزایش دهد.
در بسیاری از زنان، لکههای تیره طی یک سال پس از زایمان بهطور طبیعی کمرنگ میشوند. با این حال، در حدود ۳۰ درصد مادران ممکن است این لکهها برای ۱۰ سال یا حتی بیشتر باقی بمانند.
از آنجا که درمان ملاسما در دوران بارداری معمولاً برای محافظت از جنین محدود میشود، پیشگیری اهمیت زیادی دارد. متخصصان پوست توصیه میکنند از همان سهماهه اول بارداری، محافظت جدی در برابر نور خورشید انجام شود.
بر اساس این پژوهش، استفاده منظم از ضدآفتابهای فیزیکی با طیف گسترده میتواند احتمال بروز ملاسما در دوران بارداری را بیش از ۹۰ درصد کاهش دهد. استفاده از کلاه لبهپهن، ماندن در سایه و پرهیز از قرار گرفتن مستقیم در معرض نور خورشید، بهویژه در ساعات اوج تابش، نیز توصیه میشود.
چگونه در دوران بارداری با ملاسما مقابله کنیم؟
دکتر کیران تأکید میکند که پیشگیری، بهترین راه مدیریت ملاسما در دوران بارداری است و توصیه میکند:
* از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر استفاده کنید. این کار حتی در روزهای ابری و هنگام ماندن در خانه نیز اهمیت دارد، بهخصوص اگر در معرض نور خورشید هستید.
* از کلاه لبهپهن استفاده کنید، در سایه بمانید و تا حد امکان در ساعات اوج تابش خورشید از قرار گرفتن در معرض آفتاب خودداری کنید.
* روتین مراقبت از پوست را ملایم نگه دارید و از شویندهها و مرطوبکنندههای ملایم استفاده کنید.
* در دوران بارداری، از لایهبردارهای شیمیایی قوی، مواد سفیدکننده پوست و رتینوئیدها استفاده نکنید، مگر اینکه پزشک برایتان تجویز کرده باشد.
دکتر کیران در پایان میگوید: «اگر این مشکل پس از زایمان ادامه پیدا کند، متخصص پوست میتواند درمان مناسب را ارائه دهد. مهمترین نکته درباره ملاسما این است که معمولاً یک عارضه موقتی است و سلامت مادر یا کودک را تحت تأثیر قرار نمیدهد.»
جمعبندی
ایجاد لکههای تیره روی پوست در دوران بارداری میتواند برای مادران باردار نگرانکننده باشد، اما ملاسما معمولاً بیخطر و بسیار شایع است و بیشتر به دلیل تغییرات هورمونی بارداری ایجاد میشود.
در دوران بارداری، بهتر است از درمانهای شیمیایی و محصولات قوی ضدلک بدون نظر پزشک استفاده نشود. در عوض، محافظت مداوم و مؤثر در برابر نور خورشید بهترین راه برای پیشگیری و کنترل این لکههاست.
این لکهها معمولاً پس از زایمان بهتدریج کمرنگ میشوند، اما اگر باقی ماندند، میتوان پس از زایمان برای درمان و بازگرداندن یکنواختی رنگ پوست به متخصص پوست مراجعه کرد.
