چشمها را پنجرهای به روح میدانند، اما دانشمندان حالا احتمال میدهند چشمها بتوانند چیز دیگری را هم آشکار کنند: تغییرات ظریف در میزان توجه ما.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینسالرِت، این سرنخ لزوماً در جایی که نگاه میکنیم نیست، بلکه ممکن است در تغییرات بسیار جزئی اندازه مردمک چشم پنهان شده باشد؛ تغییراتی که هنگام به خاطر سپردن اطلاعات، نادیده گرفتن حواسپرتی یا تصمیمگیری در مغز رخ میدهند.
یک مطالعه جدید نشان میدهد این الگوی تغییرات ممکن است در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) متفاوت باشد.
ADHD یک اختلال عصبیرشدی است که میتواند با مشکلات مداوم در توجه، بیشفعالی و تکانشگری همراه باشد. با این حال، توجه انسان ثابت نیست؛ ممکن است یک لحظه کاملاً متمرکز باشیم و لحظهای بعد حواسمان پرت شود.
برای تشخیص ADHD نیز یک آزمایش واحد وجود ندارد و پزشکان معمولاً سابقه فرد، رفتار او و ارزیابیهای پزشکی را در کنار هم بررسی میکنند.
پژوهشگران مؤسسه فناوری اطلاعات ایندراپراستا در دهلی هند بررسی کردند که آیا مردمک چشم میتواند اطلاعات بیشتری درباره الگوی توجه افراد در اختیار آنها قرار دهد یا نه.
آنها دادههای مربوط به ۵۰ کودک ۱۰ تا ۱۲ ساله در شیلی را بررسی کردند. ۲۸ کودک مبتلا به نوع ترکیبی ADHD بودند و ۲۲ کودک نیز ADHD یا اختلال عصبیرشدی دیگری نداشتند.
مردمک چشم چه چیزی را نشان میدهد؟
کودکان در این آزمایش یک بازی حافظه انجام دادند. آنها باید جای نقاطی را که روی صفحه ظاهر میشد به خاطر میسپردند، سپس پس از نمایش یک تصویر حواسپرتکننده، تشخیص میدادند نقطه جدید در همان موقعیت قبلی قرار دارد یا نه.
این آزمایش ۱۶۰ بار تکرار شد و دستگاه ردیاب چشم، اندازه مردمک را هزار بار در هر ثانیه ثبت کرد.
مردمک فقط در واکنش به نور تغییر نمیکند؛ میزان تلاش ذهنی، خستگی، برانگیختگی و میزان درگیری فرد با یک فعالیت نیز میتواند روی اندازه آن تأثیر بگذارد.
پژوهشگران به جای تمرکز صرف بر اندازه متوسط مردمک، بررسی کردند که واکنش مردمک هر کودک در آزمونهای مختلف چقدر تغییر میکند.
نتایج نشان داد در کودکانی که ADHD داشتند و دارو مصرف نمیکردند، تغییرات مردمک از یک آزمون به آزمون دیگر حدود ۲۳ درصد بیشتر از کودکان گروه کنترل بود.
این یافته میتواند نشان دهد که وضعیت توجه یا میزان درگیری ذهنی در کودکان مبتلا به ADHD در طول انجام یک کار، نوسان بیشتری دارد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که تغییرات مردمک بهتنهایی به معنای تغییر توجه نیست؛ زیرا عوامل مختلفی میتوانند روی اندازه مردمک اثر بگذارند.
تأثیر داروی ADHD چه بود؟
بخش دیگری از مطالعه روی ۱۷ کودک مبتلا به ADHD انجام شد. آنها آزمایش را دو بار انجام دادند: یک بار پس از قطع متیلفنیدات به مدت ۲۴ ساعت و بار دیگر پس از مصرف داروی معمول خود.
هنگام مصرف دارو، مردمک چشم آنها واکنش قویتری هنگام انجام تکلیف نشان داد و تغییرات آن در آزمونهای مختلف کمتر شد. الگوی واکنش مردمک نیز بیشتر به الگوی کودکان گروه کنترل شباهت پیدا کرد.
اما پژوهشگران میگویند نمیتوان از این نتیجه گرفت که دارو لزوماً «توجه» کودکان را طبیعی کرده است.
متیلفنیدات میتواند مستقیماً روی سیستمهای بدن که بر اندازه مردمک تأثیر میگذارند اثر بگذارد. بنابراین مشخص نیست تغییر مشاهدهشده ناشی از بهبود توجه، اثر مستقیم دارو بر بدن یا ترکیبی از هر دو بوده است.
از سوی دیگر، دو آزمایش این کودکان بهطور میانگین حدود شش ماه با هم فاصله داشتند؛ بنابراین عواملی مانند رشد کودک، آشنایی بیشتر با آزمایش یا تغییرات دیگر نیز ممکن است در نتایج نقش داشته باشند.
آیا میتوان ADHD را از روی چشم تشخیص داد؟
فعلاً خیر.
پژوهشگران تأکید دارند که اندازهگیری تغییرات مردمک هنوز نمیتواند بهعنوان یک ابزار تشخیصی برای ADHD استفاده شود. این مطالعه نیز نسبتاً کوچک بود و در شرایط کنترلشده آزمایشگاهی انجام شد؛ شرایطی که با محیط واقعی مانند مدرسه بسیار متفاوت است.
برای تأیید این یافتهها به مطالعات بزرگتر، مستقل و بلندمدت نیاز است.
اگر تحقیقات آینده این الگو را تأیید کنند، ردیابی چشم قرار نیست جای پزشکان یا ارزیابیهای رفتاری را بگیرد، بلکه میتواند در کنار روشهای فعلی به متخصصان کمک کند تا تغییرات توجه فرد را در طول زمان یا واکنش او به درمان بهتر بررسی کنند.
در حال حاضر، چشمها نمیتوانند ADHD را تشخیص دهند؛ اما شاید بتوانند تغییرات ظریف توجه را که از یک لحظه به لحظه دیگر اتفاق میافتد، آشکار کنند.
