فایننشال تایمز نوشت: در ماههای اخیر، همزمان با تبادل حملات متقابل میان آمریکا و ایران در تنگه هرمز، آمریکا درگیر یک عملیات بسیار محرمانهتر نیز در آبهای این گذرگاه باریک و از نظر راهبردی حیاتی بوده است.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: به گفته افرادی که از این عملیات اطلاع دارند، آمریکا عمدتاً در طول شب، غواصان نیروی دریایی موسوم به Navy SEAL، قایقهای رباتیک و تجهیزات تخصصی زیرآبی را وارد آبهای خطرناک تنگه کرده است تا طی یک مأموریت چهارماهه، مینهای دریایی را پاکسازی کند.
این عملیات دشوار برای خنثیسازی مواد منفجره، در زیر آب و در تاریکی انجام میشد تا یکی از عوامل مهمی که از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، مانع عبور کشتیهای حامل محمولههای حیاتی از تنگه شده بود، از میان برداشته شود.
از زمان آغاز جنگ، تهران مدعی گفته که در آبهای بینالمللی و آبهای عمان در تنگه هرمز مینگذاری کرده است. سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) در ماه ژوئن اعلام کرد که حدود ۸۰ مین در مسیرهای حیاتی کشتیرانی کار گذاشته شده است.
ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در هفته گذشته مبنی بر اینکه «تمام مینها» در آبهای بینالمللی تنگه هرمز برداشته یا منفجر شدهاند ــ ادعایی که ارتش آمریکا نیز آن را تأیید کرد ــ بسیاری از ناظران را شگفتزده کرد.
ردیابهای کشتیرانی گزارش داده بودند که سه کشتی آمریکایی مستقر در خلیج فارس که معمولاً مأموریت مقابله با مینهای دریایی را انجام میدهند، دستکم از اوایل ژوئن خارج از منطقه و در اقیانوسهای هند و آرام بودهاند.
مینروبی یک منطقه دریایی حتی در زمان صلح نیز فرایندی طاقتفرساست و ممکن است ماهها طول بکشد. شناورهای تخصصی باید در مسیر آبراه بهصورت رفتوبرگشتی حرکت کنند، مینها را از محل اتصالشان جدا کنند و هنگامی که روی آب شناور شدند، آنها را هدف قرار داده و منهدم کنند.
اما در این مورد، غواصان نیروی دریایی آمریکا در گروههای کوچک و با استفاده از شناورهای بادیِ دارای بدنه مقاوم فعالیت کردند.
آنها با کمک قایقهای رباتیک و زیردریاییهای کوچک، از جمله Common Uncrewed Surface Vessel نیروی دریایی آمریکا، مینهای ایرانی را شناسایی کردند. این تجهیزات، آرایههای سونار یدککششده را به دنبال خود میکشیدند.
این تجهیزات به حسگرهای سونار با وضوح بالا و قابلیت تصویربرداری جانبی مجهز هستند که میتوانند اشیایی مانند مینهای دریایی را روی کف دریا با وضوحی شگفتانگیز مشاهده کنند. این قابلیت به آنها اجازه میدهد مناطق وسیعی را با حداقل خطر برای خدمه جستوجو کنند.
تجهیزات کلیدی آمریکا برای پاکسازی تنگه هرمز
اما پس از این مرحله، معمولاً خطرناکترین بخش مأموریت آغاز میشود.
بیل همبلت، ناخدای بازنشسته نیروی دریایی آمریکا که بارها در خلیج فارس فعالیت کرده است، گفت: «معمولاً پس از آن، یک غواص نیروی دریایی وارد آب میشود، به مین نزدیک میشود، سپس یک خرج انفجاری روی آن قرار میدهد و آن را منهدم میکند.»
او گفت این عملیات با استفاده از «نیرویی بسیار کوچک و سبک» انجام میشود.
همبلت افزود که ممکن است آمریکا بخشی از عملیات را از USS Miguel Keith، یک پایگاه متحرک اعزامی شناور که به نیروهای دریایی آمریکا در خلیج فارس متصل است، انجام داده باشد.
به گفته او، زیردریاییهای رباتیک نیز میتوانند برای انهدام مینها با مواد منفجره مورد استفاده قرار گیرند. SeaFox بریتانیا یا سامانه جدیدتر آمریکایی AN/ASQ-235 Archerfish میتوانند از جمله این تجهیزات باشند؛ این موضوع را برایان کلارک، کارشناس مینروبی در اندیشکده هادسون، مطرح کرد.
نیتیا لاب، پژوهشگر مؤسسه چتمهاوس، گفت: «این فرایندی فوقالعاده زمانبر است. آنها اساساً در حال انجام انفجار فعال بمبها در زیر آب هستند.»
بدون تلفات آمریکایی
هیچ تلفات آمریکایی که مشخصاً به عملیات مینروبی مرتبط باشد گزارش نشده است، اما کارشناسان میگویند این عملیات ذاتاً بسیار خطرناک بوده است.
کلارک گفت: «نیروهای مینروبی آسیبپذیر هستند، زیرا عملیات کند است و قایقها یا بالگردهای آنها فاقد تجهیزات دفاعی هستند.»
مالکان کشتیها و مشاوران امنیتی نسبت به این موضوع خوشبین هستند که نیمه جنوبی تنگه، در نزدیکی ساحل عمان ــ مسیری که آمریکا کشتیها را از آن هدایت کرده ــ واقعاً پاکسازی شده باشد؛ اما در مورد اینکه کل تنگه عاری از مین باشد، تردید دارند.
از زمان آغاز جنگ، تنها تعداد اندکی از کشتیهای تجاری از تنگه عبور کردهاند.
یکی از خطرات، حملات موشکی و پهپادی ایران است. اما حتی تهدید مینها، بدون اینکه واقعاً مین وجود داشته باشد، بهتنهایی کافی است تا مالکان کشتیها را از عبور منصرف کند و باعث شود شرکتهای بیمه برای پوشش این خطر، مبالغ بسیار بالایی مطالبه کنند؛ بهطوری که هزینه بیمه ممکن است تا ۱۰ برابر سطح پیش از جنگ افزایش یافته باشد.
برای یک نفتکش بزرگ معمولی، این میتواند به معنای حدود ۱۰ میلیون دلار هزینه بیمه باشد.
جنگ اطلاعاتی بر سر مینها
قدرت این تهدید باعث شکلگیری یک جنگ اطلاعاتی شده است.
تهران ادعاهای آمریکا درباره پاکسازی مینها را رد کرده است. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، در اواخر ماه اوت گفت: «هیچکس جز ایران از محل این مینها اطلاع ندارد.»
در همان روزی که ترامپ اعلام کرد تنگه از مین پاک شده است، مرکز مشترک اطلاعات دریایی (JMIC) که تحت هدایت نیروی دریایی آمریکا فعالیت میکند، اعلام کرد که «خطر مستمر مینهای شناور یا ثبتنشده» همچنان وجود دارد.
قیمت نفت در هفته پس از اعلام ترامپ حدود ۵ درصد کاهش یافت، اما پس از آنکه حملات از سر گرفته شد، قیمتها نهتنها این کاهش را جبران کردند، بلکه بیش از آن افزایش یافتند.
اکنون پرسش این است که آیا مالکان کشتیها احساس خواهند کرد که میتوانند دوباره شناورهای خود را از این مسیر عبور دهند یا نه.
برای این کار، آنها باید اطمینان پیدا کنند که کشتیهایشان علاوه بر مینها، در برابر حملات موشکی و پهپادی نیز ایمن خواهند بود.
آمریکا اعلام کرده است که تلاش خواهد کرد از مینگذاری مجدد جلوگیری کند.
ترامپ هفته گذشته در شبکههای اجتماعی نوشت: «به ایران اطلاع داده شده است که هر کشتی یا قایقی که مین جدیدی کار بگذارد، فوراً و بهصورت سیستماتیک منهدم خواهد شد.»
مینهای «ماهم» ایران
تحلیلگران نظامی میگویند ایران هزاران مین از نوع Maham در اختیار دارد؛ مینهایی که مشابه مینهای مورد استفاده در جنگ جهانی دوم هستند.
برخی از این مینها درست در زیر سطح آب قرار میگیرند و هنگامی که کشتی با شاخکهای سربی روی مین برخورد میکند، منفجر میشوند.
برخی دیگر نیز با شناسایی تغییرات میدان الکترومغناطیسی ایجادشده در اثر عبور کشتی از بالای آنها عمل میکنند.
رسانههای ایرانی میگویند که دستکم دو نفتکش در هفته گذشته با مین برخورد کردهاند.
یک سخنگوی نظامی ایران نیز روز پنجشنبه مدعی شد که تهران مینهای بیشتری را در نزدیکی عمان کار گذاشته است.
ایتن کانل، معاون مدیر Taiwan Security Monitor و کارشناس مینهای دریایی، گفت: «سخت است بدانیم باید چه چیزی را باور کنیم. ایران قطعاً تلاش میکند دوباره مینگذاری کند.»
او افزود: «همیشه این احتمال وجود دارد که نیروی دریایی آمریکا تعدادی از مینها را پیدا نکرده باشد. اما مسئله بزرگتر و مهمتر، و قطعاً مسئله آزاردهندهتر و پرهزینهتر، تهدیدِ مینگذاری مجدد است.»
حمله آمریکا به سامانههای مینگذاری ایران
در ۳۰ اوت، ارتش آمریکا به پرتابگرهای راکتی ایران که در حال آماده شدن برای شلیک مینهای دریایی به داخل تنگه بودند، حمله کرد.
همبلت ــ ناخدای سابق نیروی دریایی آمریکا که اکنون سردبیر مجله Proceedings، نشریه مؤسسه نیروی دریایی آمریکا، است ــ گفت مینهایی که با راکت شلیک میشوند احتمالاً بسیار کوچک هستند و ممکن است حدود ۵۰ کیلوگرم وزن داشته باشند.
این رقم را باید با مینهای ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ کیلوگرمی که توسط کشتیها و قایقها کار گذاشته میشوند مقایسه کرد.
به گفته او، مینهای کوچکتر احتمالاً در آبهای عمیق کارایی چندانی نخواهند داشت.
یک مورد تأییدشده از مشاهده یک مین در تنگه، مربوط به یک هیدروگرافر پاکستانی در ماه مه بوده است.
در مقابل، در دریای سیاه ــ که روسیه و اوکراین بهشدت در آن مینگذاری کردهاند ــ چندین مورد برخورد کشتیها با مین و همچنین رسیدن مینهای دریایی به ساحل گزارش شده است؛ به گفته مارتین کلی، رئیس بخش مشاوره در شرکت EOS Risk.
یک مدیر صنعت نفتکش نیز گفت: «برای مینگذاری مجدد زمان زیادی لازم نیست، چون هر شب قایقهای کوچک زیادی در سراسر هرمز رفتوآمد میکنند.»
ابهام، برگ برنده ایران
ابهام و عدم قطعیت، برگ برنده ایران است.
ایران با ادعای اینکه هنوز مینهایی در تنگه باقی ماندهاند، توانسته است تا حدی کنترل خود را بر وضعیت اعمال کند.
کشتیها مجبور شدهاند یا با «سازمان تنگه خلیج فارس» که تهران اخیراً ایجاد کرده هماهنگ شوند و برای عبور از آبراه اجازه بگیرند ــ اقدامی که باعث خشم آمریکا میشود و ممکن است ناقض تحریمهای آمریکا باشد ــ یا اینکه مسیر نزدیک به ساحل عمان را انتخاب کنند؛ مسیری که آمریکا اعلام کرده از مین پاک است.
در مقابل، آمریکا لزوماً مجبور نیست ثابت کند که تکتک مینها از تنگه خارج شدهاند؛ بلکه کافی است اطمینان کافی ایجاد کند تا کشتیرانی دوباره از تنگه آغاز شود.
اما این کار چالشبرانگیز خواهد بود، زیرا به گفته مشاوران امنیت دریایی، در حال حاضر حدود یک کشتی از هر ۳۰ کشتی در معرض حملات موشکی یا پهپادی قرار میگیرد.
همبلت در جمعبندی گفت: «بازی بزرگتر در حوزه اطلاعات است. این موضوع ممکن است به اندازه آنچه واقعاً در آب یا در کف تنگه اتفاق میافتد، یا حتی بیشتر از آن، اهمیت داشته باشد.»
