مرحله‌ای از موشک اسپیس‌ایکس که بیش از یک سال و نیم در فضا سرگردان بود، صبح امروز چهارشنبه، با سرعت هفت برابر صوت به سطح ماه اصابت کرد. اکنون مدارگردهای قمری در تلاش‌اند تا ببینند عواقب این برخورد چه بوده است.

 

برخورد باقی‌مانده موشک اسپیس‌ایکس، یکی از پرسش‌های مهم و رو‌به‌افزایش در زمینه اکتشاف ماه را برجسته می‌کند: با افزایش شتاب مأموریت‌های قمری، چگونه می‌توان از پایگاه‌های آینده و فضانوردان در برابر سخت‌افزارهای رهاشده و زباله‌های فضایی محافظت کرد؟

 

جسم برخوردی که با شناسه 2025-010D شناخته می‌شود، مرحله دوم موشک فالکون ۹ بود که در ژانویه ۲۰۲۵ دو ماه‌نشین تجاری به‌نام‌های «بلو گوست» از شرکت فایرفلای ارواسپیس و «رزیلینس» از شرکت ژاپنی آی‌اسپیس را پرتاب کرد. هرچند ما بارها بازگشت مراحل اول فالکون ۹ و فرود نرم آن‌ها روی زمین برای استفاده دوباره را مشاهده کرده‌ایم، مراحل دوم این موشک یک‌بارمصرف هستند و معمولاً پس از پایان ماموریت‌ها، در جو زمین می‌سوزند.

 

بااین‌حال، در ماموریت پرتاب دو ماه‌نشین، مرحله فوقانی فالکون ۹ فضاپیماها را در مسیری انتقالی به‌سوی ماه قرار داد. این مرحله، بیشتر سوخت خود را برای رساندن محموله‌ها به مسیر نزدیک‌شونده به ماه مصرف کرد و دیگر سوخت کافی برای بازگشت و خروج کنترل‌شده از مدار نداشت.

 

برآوردها نشان می‌داد که مرحله رهاشده فالکون ۹ که جرمی درحدود ۴ تن دارد، با سرعت تقریبی ۸۷۰۰ کیلومتر بر ساعت به سطح ماه برخورد کرده است. از آنجایی که ماه جو ندارد تا سرعت اجسام برخوردی را کاهش دهد، تخمین زده می‌شود که انرژی آزادشده در برخورد امروز معادل انفجار حدود ۳ تن تی‌ان‌تی بوده و دهانه‌ای به قطر حداکثر ۲۷ متر و عمق پنج متر ایجاد کرده است.

 

براساس محاسبات بیل گری، ردیاب مستقل اجرام فضایی و توسعه‌دهنده نرم‌افزار «پراجکت پلوتو»، مرحله دوم موشک فالکون ۹ قرار بود حدود ساعت ۱۰:۰۵ به وقت ایران در نزدیکی دهانه اینشتین در مرز میان سمت نزدیک و دور، به سطح قمری اصابت کند. این برخورد پس از آن تأیید شد که یک تلسکوپ در شیلی توانست نشانه‌هایی از نور لحظه برخورد و ستون مواد پرتاب‌شده از سطح ماه را ثبت کند؛ داده‌هایی که با برخورد پیش‌بینی‌شده جسم 2025-010D مطابقت داشتند.

 

هیچ‌یک از فضاپیماهای در حال گردش به دور ماه در موقعیتی قرار نداشتند که بتوانند برخورد را به‌صورت زنده ثبت کنند. به گزارش بی‌بی‌سی، تلسکوپ‌های مستقر در آمریکای شمالی و جنوبی بهترین فرصت را برای مشاهده نور لحظه‌ای برخورد یا ستون مواد پرتاب‌شده داشتند، اما دانشمندان باید داده‌های رصدی را بررسی کنند تا مشخص شود آیا این پدیده‌ها ثبت شده‌اند یا خیر. انتظار می‌رود مدارگرد شناسایی ماه ناسا نیز از منطقه برخورد تصویربرداری کند تا پژوهشگران بتوانند تصاویر قبل و بعد از برخورد احتمالی را با یکدیگر مقایسه کنند.

 

این نخستین باری نیست که زباله‌های ساخت بشر ناخواسته به ماه می‌رسند. در مارس ۲۰۲۲، مرحله فوقانی موشکی که به مأموریت «چانگ‌ای ۵ تی۱» چین نسبت داده می‌شد، با سمت پنهان ماه برخورد کرد و دهانه‌ای دوقلو و غیرمعمول بر جای گذاشت. ناسا نیز در گذشته به‌طور عمدی چندین مرحله موشک را به ماه کوبیده است؛ از جمله در دوران مأموریت‌های آپولو و همچنین در مأموریت ‌«ال‌کراس» در سال ۲۰۰۹، با هدف مطالعه فعالیت‌های لرزه‌ای و جست‌وجوی یخ آب.

 

این برخورد تازه در حال حاضر خطر فوری چندانی ایجاد نمی‌کند، اما در زمانی رخ داده است که آمریکا، چین و چندین شرکت خصوصی در حال اجرای برنامه‌های بلندپروازانه برای اکتشاف ماه هستند؛ برنامه‌هایی که شامل ساخت تأسیسات برای پشتیبانی از حضور طولانی‌مدت انسان روی ماه می‌شود. افزایش تعداد مأموریت‌ها به معنای افزایش تجهیزات فضایی و در نتیجه افزایش احتمال قرارگرفتن اجسام رهاشده در مسیرهای پیش‌بینی‌ناپذیر است.

 

بیل گری، توسعه‌دهنده نرم‌افزار پراجکت پلوتو که برای محاسبه مدار سیارک‌ها، دنباله‌دارها و ماهواره‌ها استفاده می‌شود، نخستین بار در سپتامبر ۲۰۲۵ برخورد بقایای فالکون ۹ با ماه را پیش‌بینی کرده بود. او همچنین از اعضای گروهی بود که در مطالعه‌ای منتشرشده در ماه گذشته، روی این برخورد کار کردند.

 

در مطالعه آمده است: «این برخورد فرصتی برای آزمایش روش‌های اندازه‌گیری ویژگی‌های نور حاصل از برخورد، تعیین محل رویداد از طریق داده‌های لرزه‌ای و درک بهتر خطرات چندوجهی ناشی از برخورد زباله‌های فضایی با ماه برای زیرساخت‌های آینده و فضانوردان فراهم می‌کند.»

 

ناسا و اسپیس‌ایکس اکنون در حال بررسی راه‌هایی هستند تا از وقوع برخوردهای کنترل‌نشده مشابه با ماه جلوگیری کنند.

 

البته زباله‌های فضایی تنها تهدید پیش روی سکونتگاه‌های بلندمدت روی ماه نیستند. برخورد شهاب‌سنگ‌های طبیعی همچنان بسیار رایج‌تر و بالقوه ویرانگرتر است و تجهیزات آینده باید در برابر تابش‌های شدید، نوسانات شدید دما و غبار ساینده ماه نیز مقاومت کنند.

 

ناسا و اسپیس‌ایکس اکنون در حال بررسی راه‌هایی هستند تا از وقوع برخوردهای کنترل‌نشده مشابه با ماه جلوگیری کنند. بااین‌حال، مهم‌ترین مدرک درباره برخورد امروز احتمالاً تا چند روز دیگر به‌دست خواهد آمد: دهانه‌ای تازه که نشان می‌دهد وقتی نزدیک به ۵ تن تجهیزات رهاشده سرانجام مسیر خود را در فضا به پایان می‌رسانند، چه اتفاقی رخ می‌دهد.

 

منبع: زومیت