در سال ۲۰۲۲، گروهی از جنین‌های مرغ و اردک که پیش از خروج از تخم مرده بودند، برای بررسی به یک آزمایشگاه دامپزشکی در چین فرستاده شدند. پژوهشگران هنگام بررسی بافت مغز این جنین‌ها، باکتری Acinetobacter baumannii را شناسایی کردند.

به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ عامل بیماری‌زایی که سازمان جهانی بهداشت (WHO) آن را در فهرست «اولویت یک» خطرناک‌ترین عوامل مقاوم به آنتی‌بیوتیک قرار داده است. این باکتری به‌ویژه به دلیل ایجاد عفونت‌های شدید در بخش‌های مراقبت ویژه (ICU) بیمارستان‌ها و مقاومت در برابر حتی قوی‌ترین آنتی‌بیوتیک‌ها شناخته می‌شود.

در سال‌های اخیر، دانشمندان به این نتیجه رسیده‌اند که این باکتری ممکن است زئونوز باشد؛ یعنی بتواند بین حیوانات و انسان‌ها منتقل شود.

منشأ اصلی نگرانی، حیوانات خانگی هستند

سال‌ها تصور می‌شد دام‌ها مهم‌ترین نقش را در گسترش باکتری‌های مقاوم به دارو دارند. اما یافته‌های این مطالعه نشان داد باکتری‌های جداشده از طیور، برخلاف انتظار، مقاومت چندانی در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها نداشتند.

پژوهشگران با مقایسه اطلاعات ژنتیکی این باکتری‌ها با نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از انسان‌ها و حیوانات خانگی مانند سگ و گربه، به نتیجه‌ای غافلگیرکننده رسیدند؛ بیشترین نگرانی مربوط به حیوانات خانگی است، نه دام‌ها.

بررسی بیش از ۵۰۰ نمونه از ۱۷ کشور

در این پژوهش، اطلاعات ژنتیکی ۵۰۹ نمونه از باکتری A. baumannii که از ۳۳ گونه جانوری در ۱۷ کشور جمع‌آوری شده بود، بررسی شد.

این نمونه‌ها شامل حیوانات مختلفی از جمله لک‌لک‌های سفید در لهستان، گربه‌ها، سگ‌ها و اسب‌ها بودند. سپس این اطلاعات با هزاران نمونه بالینی از بیماران انسانی و همچنین نمونه‌های جدید به‌دست‌آمده از طیور مقایسه شد.

نتایج نشان داد باکتری‌های موجود در حیوانات را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد:

* گروه با مقاومت بالا به آنتی‌بیوتیک که بیشتر در گربه‌ها، سگ‌ها و اسب‌ها دیده شد.
* گروه با مقاومت پایین که عمدتاً در دام‌ها، طیور و حیات وحش یافت شد.

شباهت ژنتیکی بسیار زیاد با باکتری‌های بیمارستانی

دانشمندان دریافتند برخی از سویه‌های بین‌المللی این باکتری که عامل شیوع عفونت در بیمارستان‌های جهان هستند، بارها در حیوانات خانگی نیز مشاهده شده‌اند.

یکی از این سویه‌ها، موسوم به ST25، در ۹ گونه جانوری مختلف، به‌ویژه گربه‌ها، سگ‌ها و اسب‌ها، شناسایی شد.

مهم‌تر اینکه باکتری‌های جداشده از این حیوانات بیش از ۹۹ درصد شباهت ژنتیکی با باکتری‌های یافت‌شده در بیماران بستری در بیمارستان‌های همان مناطق داشتند و در برخی موارد این شباهت به بیش از ۹۹٫۵ درصد می‌رسید.

در مقابل، سویه‌های موجود در دام‌ها، طیور و حیات وحش تنها ۹۷ تا ۹۸ درصد با نمونه‌های انسانی شباهت داشتند.

احتمال انتقال بین انسان و حیوانات خانگی بیشتر است

پژوهشگران می‌گویند نتایج این مطالعه نشان می‌دهد احتمال انتقال این باکتری میان حیوانات خانگی و انسان‌ها بیشتر از انتقال آن میان انسان و دام‌ها یا حیات وحش است؛ موضوعی که احتمالاً به دلیل تماس نزدیک و روزانه انسان با سگ‌ها و گربه‌هاست.

ژن‌های مقاومت نگران‌کننده

بررسی‌ها همچنین نشان داد برخی گربه‌ها و سگ‌ها حامل ژن‌هایی هستند که باکتری را در برابر کارباپنم‌ها مقاوم می‌کند؛ گروهی از آنتی‌بیوتیک‌ها که پزشکان معمولاً تنها زمانی از آن‌ها استفاده می‌کنند که سایر داروها مؤثر نباشند.

نکته قابل توجه این بود که این ژن‌های مقاومت در هیچ‌یک از نمونه‌های دام، طیور یا حیوانات وحشی مشاهده نشدند.

آیا باید نگران حیوان خانگی خود باشیم؟

پژوهشگران تأکید می‌کنند که این مطالعه ثابت نمی‌کند یک سگ یا گربه مستقیماً این باکتری را به انسان منتقل کرده است.

آنچه مشاهده شده، شواهد ژنتیکی است که نشان می‌دهد چنین انتقالی امکان‌پذیر است و احتمالاً مدت‌هاست که این فرصت وجود دارد، اما هنوز انتقال مستقیم از یک حیوان مشخص به یک فرد مشخص اثبات نشده است.

تحقیقات بیشتری لازم است

سال گذشته نیز انجمن میکروبیولوژی آمریکا درباره ارتباط احتمالی باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک میان حیوانات خانگی و انسان هشدار داده و بر لزوم انجام مطالعات گسترده‌تر تأکید کرده بود.

پژوهشگران می‌گویند گام بعدی، نمونه‌برداری بیشتر از حیوانات و انسان‌هایی است که با آن‌ها در تماس هستند تا مشخص شود این باکتری با چه فراوانی و از چه طریقی بین گونه‌های مختلف جابه‌جا می‌شود.

نتایج این پژوهش در نشریه Applied and Environmental Microbiology منتشر شده است.