آیا تا به حال بدون دلیل مشخصی احساس کردهاید انرژیتان کاملاً تخلیه شده است؟ اگرچه این احساس گاهی طبیعی است، اما خستگی مداوم میتواند نشانهای از اضطراب مزمن باشد. برخلاف تصور رایج، اضطراب فقط با نگرانی و بیقراری همراه نیست؛ بلکه میتواند بدن و ذهن را آنقدر تحت فشار قرار دهد که فرد حتی بدون فعالیت بدنی زیاد نیز همیشه احساس خستگی کند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ رواندرمانگر توضیح میدهد که بسیاری از افراد، اضطراب را با افکار آشفته و تنش عصبی میشناسند و انتظار ندارند یکی از مهمترین علائم آن، خستگی باشد. اما واقعیت این است که اضطراب مزمن، بدن را برای مدت طولانی در وضعیت «هشدار» نگه میدارد و همین موضوع به مرور انرژی جسم و ذهن را تحلیل میبرد.
اضطراب مزمن چیست؟
اضطراب گاهبهگاه واکنشی طبیعی به شرایط استرسزا یا نامطمئن است و به بدن کمک میکند در برابر خطر سریعتر واکنش نشان دهد.
اما اضطراب مزمن زمانی رخ میدهد که احساس نگرانی، ترس یا دلشوره هفتهها یا ماهها ادامه پیدا کند و زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. در این حالت، بدن حتی زمانی که خطر واقعی وجود ندارد، همچنان در وضعیت آمادهباش باقی میماند. مطالعات نیز نشان دادهاند که استرس و اضطراب مزمن میتوانند عملکرد شناختی و مغز را مختل کنند.
چرا اضطراب باعث خستگی میشود؟
بدن و مغز دائماً در حال فعالیت هستند
در حالت طبیعی، پاسخ استرس بدن فقط هنگام مواجهه با خطر فعال میشود و پس از رفع خطر، به حالت عادی بازمیگردد.
اما در اضطراب مزمن، مغز به افکار نگرانکننده همان واکنشی را نشان میدهد که به یک تهدید واقعی نشان میدهد. در نتیجه:
* هورمونهای استرس مانند کورتیزول و آدرنالین به طور مداوم ترشح میشوند.
* عضلات در حالت انقباض باقی میمانند.
* تنفس سریعتر میشود.
* سیستم عصبی دائماً در حالت آمادهباش است.
به گفته دکتر توگنایت، ادامه داشتن این وضعیت روزها و هفتهها انرژی زیادی مصرف میکند و در نهایت باعث خستگی واقعی میشود.
مثال ساده: درست مانند این است که هر روز ورزش سنگین انجام دهید، اما هیچ فرصتی برای ریکاوری نداشته باشید.
اضطراب کیفیت خواب را کاهش میدهد
بسیاری تصور میکنند علت خستگیشان فقط کمخوابی است، اما مشکل همیشه به تعداد ساعات خواب مربوط نمیشود.
حتی اگر فرد ۷ تا ۸ ساعت بخوابد، اضطراب میتواند مانع رسیدن به خواب عمیق و ترمیمکننده شود. در نتیجه، فرد صبح با احساس خستگی از خواب بیدار میشود؛ انگار اصلاً استراحت نکرده است.
کمکیفیت بودن خواب میتواند باعث بروز مشکلات زیر شود:
* کاهش تمرکز
* افت انگیزه
* تحریکپذیری
* سردرد
* کند شدن تفکر
* احساس کمبود انرژی در طول روز
خستگی ذهنی هم به اندازه خستگی جسمی واقعی است
فقط فعالیت بدنی انرژی مصرف نمیکند؛ مغز نیز بخش قابل توجهی از انرژی بدن را مصرف میکند.
افراد مبتلا به اضطراب مزمن معمولاً ساعتها:
* مکالمات گذشته را در ذهن مرور میکنند.
* بدترین سناریوها را تصور میکنند.
* نگران اتفاقات آینده هستند.
* دائماً در حال تجزیهوتحلیل و بیشازحد فکر کردن هستند.
این فعالیت مداوم ذهنی میتواند فرد را به اندازه انجام یک کار سنگین جسمی خسته کند؛ حتی اگر تمام روز پشت میز نشسته باشد.
علائم جسمی اضطراب نیز خستگی را تشدید میکنند
اضطراب مزمن میتواند علائم جسمی مختلفی ایجاد کند که خودشان باعث کاهش انرژی میشوند، از جمله:
* گرفتگی و سفتی عضلات
* سردرد
* فشردن فک یا دندانقروچه
* مشکلات گوارشی
* تپش قلب
* تنفس سریع یا سطحی
* کاهش اشتها
برای مثال، وقتی عضلات ساعتها در حالت انقباض باشند، انرژی بیشتری مصرف میکنند و دردناک یا سفت میشوند. همچنین تنفس سریع و سطحی میتواند باعث سرگیجه، ضعف و احساس خستگی شود.
اضطراب و خستگی یک چرخه معیوب ایجاد میکنند
خستگی مداوم انجام کارهای روزمره را سختتر میکند و همین موضوع استرس فرد را درباره کار، خانواده یا سلامت افزایش میدهد.
استرس بیشتر نیز اضطراب را تشدید میکند، خواب را مختل میسازد و بدن را دوباره در وضعیت هشدار قرار میدهد. به این ترتیب، فرد وارد چرخهای میشود که شکستن آن دشوار است.
آیا فقط استراحت کردن کافی است؟
استراحت و خواب کافی ضروری هستند، اما معمولاً بهتنهایی مشکل را حل نمیکنند.
دکتر توگنایت میگوید خستگی ناشی از اضطراب، خودِ مشکل نیست، بلکه نشانهای از فعالیت بیش از حد سیستم عصبی است. بنابراین تا زمانی که اضطراب کنترل نشود، خستگی دوباره بازمیگردد.
به همین دلیل، بعضی افراد حتی بعد از تعطیلات یا خواب طولانی نیز به محض بازگشت به زندگی روزمره، دوباره احساس خستگی میکنند.
چگونه خستگی ناشی از اضطراب را کاهش دهیم؟
برای کاهش این نوع خستگی، باید خود اضطراب درمان شود. راهکارهای مؤثر عبارتاند از:
* مراجعه به روانشناس یا رواندرمانگر
* یادگیری مهارتهای مدیریت استرس
* تمرین ذهنآگاهی (Mindfulness) یا مدیتیشن
* فعالیت بدنی منظم
* داشتن برنامه خواب منظم
* محدود کردن مصرف کافئین و الکل
* استراحتهای کوتاه در طول روز
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
خستگی میتواند دلایل دیگری نیز داشته باشد؛ از جمله کمکاری تیروئید، کمخونی، کمبود ویتامینها یا برخی بیماریها.
اگر موارد زیر را تجربه میکنید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
* خستگی که هفتهها ادامه دارد.
* اضطرابی که در کار یا روابط شخصی اختلال ایجاد کرده است.
* مشکلات خواب با وجود رعایت اصول خواب سالم برطرف نمیشود.
* انجام کارهای روزمره دشوار شده است.
* احساس ناامیدی یا بیانگیزگی دارید.
جمعبندی
احساس خستگی دائمی، حتی پس از خواب کافی، میتواند یکی از نشانههای مهم اضطراب مزمن باشد. استرس مداوم سیستم عصبی را در حالت آمادهباش نگه میدارد، ترشح هورمونهای استرس را افزایش میدهد، کیفیت خواب را کاهش میدهد و ذهن را دائماً درگیر نگرانی و نشخوار فکری میکند. در نتیجه، انرژی جسمی و روانی فرد بهتدریج تحلیل میرود. بنابراین، اگر علت اصلی یعنی اضطراب درمان نشود، صرفاً استراحت کردن معمولاً نمیتواند خستگی را بهطور پایدار برطرف کند.
