آیا شما هم شماره تلفنها و اطلاعاتی را که زمانی بهراحتی به خاطر میسپردید، فراموش میکنید؟ «فراموشی دیجیتال» پدیدهای است که توانایی ما در یادآوری و بازیابی اطلاعات را تحت تأثیر قرار میدهد. بسیاری از افراد با این مشکل روبهرو هستند، اما حتی از وجود آن آگاه نیستند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ لحظهای به آخرین باری فکر کنید که کسی از شما خواست شماره تلفنی را بدون نگاه کردن به گوشی از حفظ بگویید. نه شماره خودتان یا یکی از اعضای نزدیک خانواده، بلکه هر شمارهای که زمانی آن را میدانستید. احتمالاً اکنون آن شماره را به یاد نمیآورید؛ نه به این دلیل که حافظهتان ضعیف شده است، بلکه چون مغزتان بیسروصدا تصمیم گرفته دیگر نیازی به نگهداری اطلاعاتی که در تلفن همراه ذخیره شدهاند ندارد.
این پدیده که «فراموشی دیجیتال» نام دارد، بسیار گستردهتر از چیزی است که بیشتر مردم تصور میکنند.
برای آشنایی بیشتر با فراموشی دیجیتال، که با نام «اثر گوگل» نیز شناخته میشود، با دکتر چاندنی توگنایت، رواندرمانگر گفتوگو شده است.
فراموشی دیجیتال چیست؟
فراموشی دیجیتال به تمایل افراد برای فراموش کردن اطلاعاتی گفته میشود که میدانند هر زمان بخواهند میتوانند آنها را از طریق یک دستگاه دیجیتال بازیابی کنند.
به محض اینکه اطلاعاتی را در گوشی خود ذخیره میکنید، از آن اسکرینشات میگیرید یا میدانید که در تاریخچه جستوجوی شما وجود دارد، مغزتان اهمیت کمتری برای ذخیره آن در حافظه قائل میشود.
بر اساس مطالعهای که در Indian Journal of Mental Health منتشر شده است، این موضوع نشانه تنبلی یا بیدقتی نیست؛ بلکه مغز در حال استفاده بهینه از منابع خود است. در واقع، مغز بخشی از اطلاعات را به حافظههای خارجی منتقل میکند؛ درست مانند زمانی که برای آزاد کردن فضای رایانه، فایلها را به یک هارددیسک خارجی منتقل میکنیم.
چگونه فراموشی دیجیتال را تشخیص دهیم؟
این پدیده در طول زندگی روزمره به شکلهای کوچک اما قابل توجهی ظاهر میشود.
برای مثال:
* به محض روشن شدن GPS، مسیر را فراموش میکنید.
* نمیتوانید فیلمی را که ماه گذشته تماشا کردهاید به یاد بیاورید، چون میدانید در فهرست تماشای شما ذخیره شده است.
* جزئیات مکالمات را فراموش میکنید، زیرا تصور میکنید همیشه میتوانید بعداً به آنها مراجعه کنید.
وابستگی به دستگاههای دیجیتال برای به خاطر سپردن اطلاعات، آنقدر طبیعی و خودکار شده است که بسیاری از افراد تا زمانی که به تلفن همراه خود دسترسی نداشته باشند، متوجه آن نمیشوند.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
نگرانی اصلی این نیست که فناوری به ما کمک میکند اطلاعات را به خاطر بسپاریم؛ زیرا در بسیاری از موارد این کمک واقعاً مفید است.
نگرانی عمیقتر به تأثیرات بلندمدت واگذاری مداوم وظایف حافظه به فناوری مربوط میشود.
حافظه، مانند بسیاری از تواناییهای شناختی دیگر، با تمرین و استفاده منظم تقویت میشود. زمانی که مغز بهندرت مجبور شود اطلاعات را حفظ کند، به خاطر بیاورد یا بدون کمک ابزارهای دیجیتال با آنها کار کند، این «عضله ذهنی» تمرین بسیار کمتری دریافت خواهد کرد.
در نتیجه:
* دامنه توجه افراد کوتاهتر میشود.
* تمرکز کاهش مییابد.
* حفظ و یادگیری مستقل اطلاعات جدید به مرور زمان دشوارتر میشود.
سخن پایانی
مقابله با فراموشی دیجیتال به معنای کنار گذاشتن کامل فناوری نیست؛ بلکه به معنای استفاده آگاهانهتر از آن است.
برای کاهش اثرات این پدیده میتوانید:
* پیش از جستوجوی یک موضوع، ابتدا سعی کنید آن را از حافظه خود به یاد بیاورید.
* چند شماره تلفن مهم را حفظ کنید.
* هنگام گفتوگو با دیگران، تلفن همراه را کنار بگذارید و به جای تکیه بر امکان مرور دوباره پیامها، روی مکالمه تمرکز کنید.
* اجازه دهید برخی اطلاعات فقط در حافظه شما باقی بمانند و همیشه آنها را ثبت، ذخیره یا عکاسی نکنید.
در عصر دیجیتال، فناوری زندگی را آسانتر کرده است؛ اما حفظ تعادل میان استفاده از ابزارهای هوشمند و بهکارگیری تواناییهای ذهنی، همچنان برای سلامت شناختی و حافظه بلندمدت ضروری است.
