فارس: کشتی «اموی هوندیوس» که سفر خود را از آمریکای جنوبی آغاز کرده بود، حالا به صحنه یکی از پیچیدهترین عملیاتهای بهداشتی بینالمللی سال ۱۴۰۵ تبدیل شدهاست. واقعیت «هانتاویروس» چیست؟
چند روزی است که نام «هانتاویروس» به صدر خبرهای جهان آمده است. ویروسی که این بار نه از یک روستای دورافتاده یا جنگلهای آمریکای جنوبی، بلکه از داخل یک کشتی گردشگری لوکس در اقیانوس اطلس خبرساز شده است.
کشتی «اموی هوندیوس» که سفر خود را از آمریکای جنوبی آغاز کرده بود، حالا به صحنه یکی از پیچیدهترین عملیاتهای بهداشتی بینالمللی سال ۱۴۰۵ تبدیل شده؛ جایی که چند مسافر جان خود را از دست دادهاند، دهها نفر تحت نظر قرار گرفتهاند و سازمان جهانی بهداشت، دولتهای اروپایی و چندین کشور دیگر درگیر رهگیری مسافران آن شدهاند.
هانتاویروس چیست
هانتاویروس در واقع خانوادهای از ویروسهاست که میزبان اصلی آنها جوندگان هستند؛ حیواناتی مثل موشها و رتها. انسانها معمولا زمانی آلوده میشوند که ذرات آلوده موجود در ادرار، بزاق یا مدفوع این حیوانات وارد هوا شود و فرد آن را تنفس کند.
این ویروسها سالهاست در جهان شناخته شدهاند و بیماری جدیدی محسوب نمیشوند. اما برخی گونههای آن میتوانند بیماریهای بسیار شدید ایجاد کنند. گونههای اروپایی و آسیایی معمولا باعث تب خونریزیدهنده همراه با نارسایی کلیه میشوند، اما گونههای آمریکایی، مخصوصا «ویروس آند»، خطرناکترند و میتوانند ریهها را بهشدت درگیر کنند.
در موارد شدید، ریههای بیمار پر از مایع میشود و فرد دچار نارسایی تنفسی حاد میشود؛ وضعیتی که گاهی به مرگ ختم میشود. نرخ مرگومیر برخی انواع این بیماری حتی به ۵۰ درصد هم رسیده است.
علائم بیماری هانتاویروس
علائم اولیه هانتاویروس معمولا شبیه آنفلوآنزا یا یک عفونت ویروسی شدید است و میتواند شامل تب، خستگی شدید، درد عضلات، تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکم باشد. اما در موارد شدیدتر، بیماری بهسرعت وارد مرحله خطرناک میشود و ریهها را درگیر میکند؛ بهطوری که بیمار دچار تنگی نفس، افت شدید اکسیژن خون، التهاب شدید ریه و در نهایت نارسایی تنفسی میشود؛ وضعیتی که در برخی بیماران میتواند مرگبار باشد.
در حال حاضر واکسن یا درمان اختصاصی تاییدشدهای برای این بیماری وجود ندارد و درمان بیشتر بر مراقبتهای حمایتی متمرکز است.
همچنین دلیل اصلی نگرانی جهان، سویه «آند» است؛ ویروسی که در آمریکای جنوبی دیده میشود و برخلاف اغلب هانتاویروسها، توان انتقال محدود انسان به انسان را دارد. کارشناسان میگویند این ویروس مثل کرونا یا سرخک در هوا پخش نمیشود و از تماس عادی روزمره منتقل نمیشود. اما اگر افراد برای مدت طولانی در فضای بسته و تماس نزدیک کنار یکدیگر باشند، احتمال انتقال وجود دارد.
همین موضوع باعث شده کشتی «اموی هوندیوس» به محیطی ایدهآل برای انتقال تبدیل شود؛ فضایی محدود با کابینهای مشترک، سالنهای غذاخوری، راهروهای بسته و مسافرانی که هفتهها کنار هم زندگی کردهاند.
داستان کشتی؛ از سفر تفریحی تا بحران بینالمللی
کشتی «اموی هوندیوس» با پرچم هلند، اوایل فروردین ۱۴۰۵ سفر خود را از آرژانتین آغاز کرد. بسیاری از مسافران آن گردشگران طبیعتگرد، پژوهشگران و علاقهمندان به حیاتوحش بودند. برخی از آنها پیش از سوار شدن به کشتی، در تورهای پرندهنگری در مناطق دورافتاده آرژانتین، شیلی و اروگوئه شرکت کرده بودند.
طبق اطلاعات منتشرشده، نخستین فردی که علائم بیماری پیدا کرد، یک مرد هلندی بود که در نیمه فروردین دچار تب و مشکلات تنفسی شدید شد. وضعیت او بهسرعت وخیم شد و در ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ روی کشتی جان باخت.
در ابتدا هنوز کسی نمیدانست با چه بیماریای روبهرو هستند. اما چند روز بعد، همسر ۶۹ ساله او نیز بیمار شد. او زمانی که کشتی در جزیره «سنتهلنا» توقف کرد، از کشتی خارج شد و برای درمان به آفریقای جنوبی منتقل شد، اما در مسیر حالش وخیمتر شد و دو روز بعد در بیمارستانی در ژوهانسبورگ جان باخت. آزمایشها بعدا نشان داد او به هانتاویروس مبتلا بوده است. پس از آن، یک زن آلمانی دیگر نیز روی کشتی جان باخت و چند مسافر دیگر دچار علائم شدید شدند.
منشأ این هانتاویروس چین نیست
سویه شناساییشده در این شیوع، سویه آندز (Andes) از خانواده هانتاویروس است که بومی آمریکای جنوبی، بهویژه آرژانتین، است و میزبان طبیعی آن رت دمدرازدر مناطق آرژانتین، شیلی و اروگوئه میباشد. زوج هلندی که اولین موارد بودند، پیش از سوار شدن به کشتی، در سفر پرندهنگری به این کشورها رفته و به مناطقی سر زده بودند که این جوندگان حضور داشتند.
همچنین یک متخصص بیماریهای عفونی چین توضیح داده که رایجترین سویه هانتاویروس در چین بهندرت از انسان به انسان منتقل میشود. موارد گزارششده در کشتی مربوط به نوعی از هانتاویروس است که سندرم قلبی-ریوی ایجاد میکند؛ نوعی که در چین دیده نمیشود، در حالی که سویههای رایج در چین بیشتر باعث آسیب کلیوی میشوند و معمولا قابلیت انتقال انسان به انسان را ندارند.
بنابراین منشأ اولیه آلودگی تماس با جوندگان آلوده در آمریکای جنوبی بوده و هیچ ارتباطی با چین ندارد.
تعداد مبتلایان و جانباختگان تا این لحظه
تا این لحظه دستکم ۸ مورد ابتلا یا ابتلای مشکوک به هانتاویروس در ارتباط با کشتی «اموی هوندیوس» گزارش شده که ۵ مورد آن بهطور آزمایشگاهی تأیید شده و ۳ نفر نیز جان خود را از دست دادهاند. در میان مبتلایان، یک مرد بریتانیایی همچنان در بخش مراقبتهای ویژه بیمارستانی در آفریقای جنوبی بستری است، چند بیمار دیگر برای درمان به هلند منتقل شدهاند، یک شهروند سوئیسی پس از بازگشت به زوریخ تست مثبت داده و حتی یک مهماندار پرواز در آمستردام نیز پس از تماس با یکی از بیماران، علائم مشکوک گزارش کرده است؛ موضوعی که باعث شده عملیات رهگیری تماسها در چندین کشور ادامه پیدا کند.
وقتی بیماری هنوز شناسایی نشده بود، تعدادی از مسافران در نقاط مختلف مسیر از کشتی پیاده شدند و به کشورهای خود بازگشتند. همین مسئله باعث شد حالا چندین کشور عملیات رهگیری تماسها را آغاز کنند.
کشورهایی که مسافران کشتی به آنها رفتهاند شامل: ترکیه، کانادا، دانمارک، آلمان، هلند، نیوزیلند، سنت کیتس، سنگاپور، سوئد، سوئیس، بریتانیا و آمریکا هستند.
وضعیت داخل کشتی
پس از شناسایی بیماری، کشتی برای چند روز در نزدیکی کیپورد(در سواحل غربی آفریقا و مقابل کشور سنگال) متوقف شد. مقامهای محلی ابتدا نسبت به پهلو گرفتن کشتی نگران بودند و در نهایت تصمیم گرفته شد «اموی هوندیوس» به سمت جزایر قناری اسپانیا حرکت کند.
در این مدت، مسافران و خدمه کشتی «اموی هوندیوس» داخل کابینهای خود قرنطینه شدند و عملیات ضدعفونی کامل کشتی توسط تیمهای تخصصی انجام شد. همزمان پزشکان هلندی و متخصصان سازمان جهانی بهداشت سوار کشتی شدند تا وضعیت سلامت تمام مسافران و خدمه را بهصورت جداگانه بررسی کنند و هر فردی که علائم مشکوک داشت، بلافاصله ایزوله و تحت مراقبت پزشکی قرار گرفت.
سازمان جهانی بهداشت همچنین ۲۵۰۰ کیت تشخیص هانتاویروس از آرژانتین به پنج کشور مختلف ارسال کرده تا روند آزمایشها سریعتر انجام شود.
آیا ممکن است موارد بیشتری شناسایی شود؟
دوره نهفتگی ویروس طولانی است و علائم ممکن است بین یک تا شش هفته بعد ظاهر شوند. به همین دلیل، حتی اگر برخی مسافران اکنون سالم بهنظر برسند، ممکن است در روزها یا هفتههای آینده علائم در آنها ظاهر شود. به همین خاطر عملیات رهگیری تماسها در کشورهای مختلف همچنان ادامه دارد.
سازمان بهداشت جهانی: هانتاویروس مثل کرونا نیست
از لحظه انتشار خبر، شبکههای اجتماعی پر از شایعات و مقایسه با دوران کووید شد. اما مقامهای سازمان جهانی بهداشت بارها تأکید کردهاند که شرایط فعلی کاملا متفاوت است.
«ماریا ون کرخوف» اپیدمیولوژیست سازمان جهانی بهداشت گفته: «این آغاز یک پاندمی شبیه کرونا نیست.»
کارشناسان میگویند برخلاف کرونا، هانتاویروس بهسادگی در محیط عمومی منتقل نمیشود و تماس فیزیکی کوتاه در خیابان، فروشگاه یا حملونقل عمومی معمولا خطر ایجاد نمیکند. سازمان جهانی بهداشت همچنین اعلام کرده بیشتر انتقالهای احتمالی فعلی در فضای بسته کشتی و میان افرادی رخ داده که مدت طولانی کنار بیماران بودهاند.
چرا جهان روی این موضوع حساسیت به خرج میدهد؟
ماجرای کشتی «اموی هوندیوس» بیش از هر چیز یادآور این واقعیت است که جهان هنوز در برابر بیماریهای مشترک انسان و حیوان آسیبپذیر است. این اتفاق نشان داد حتی یک ویروس نادر هم میتواند در عصر سفرهای جهانی، ظرف چند روز چندین کشور را درگیر کند.
در حال حاضر همه شواهد نشان میدهد خطر برای عموم مردم پایین است و شرایط با آغاز پاندمی کرونا قابل مقایسه نیست. اما آنچه مقامهای جهانی را نگران کرده، این است که سویه «آند» هانتاویروس توان انتقال محدود انسانی دارد و در فضای بسته کشتی، شرایط مناسبی برای انتشار پیدا کرده است.
حالا جهان با دقت در حال تماشای سرنوشت کشتیای است که سفرش بهعنوان یک تور طبیعتگردی آغاز شد، اما در میانه اقیانوس به یکی از مهمترین پروندههای بهداشتی سال ۱۴۰۵ تبدیل شد.
