آنها از راه ایران توتون حمل می کردند ولی از پرداخت هزینه های ترانزیت خودداری می کردند. بنابراین چنین می نمود که مادام که یک موافقتنامه پایاپای مورد پسندشان منعقد نشود هر کالایی را که دلشان بخواهد وارد کشور خواهند کرد و در بازار سیاه خواهند فروخت. با این وصف ما ناچار بودیم به اطلاعشان برسانیم که طبق قوانین ایران آنها نمی توانند قماش و قند و شکر وارد کنند مگر اینکه به دولت ایران بفروشند. بنابراین مرکز تدارکات خاورمیانه (شعبه تهران) با توصیه امریکائیان به ما اطلاع داد که قند و شکر و قماشهای وارداتی از شوروی ولو اینکه با اعتراض ما در بازار سیاه فروخته شود از سهمیه ایران کسر خواهد شد.

یادداشت‌های اسدالله علم: من که با کیسینجر ملاقات داشتم  او هم می‌گفت با این افکار طرفداری از اسرائیل که در کنگره هست، دولت آمریکا نمیتواند اقدامی بر له اعراب بکند، مگر آن که اسرائیل یک عمل احمقانه بکند و اعراب ولو به طور موقت جریان نفت را قطع کنند. آن وقت دولت آمریکا موفق می شود به اسرائیل فشار بیاورد، یعنی برنامه سادات را دنبال کند. پس سیاست کیسینجر و سادات مالاً یکی است و این کار به طوری که چینیها خبر داده اند تا دو سه ماه دیگر خواهد شد (یعنی حمله مصر به اسرائیل که بالنتیجه اسرائیل) به جان مصر بیفتد.

دولت ایران قبل از ١٩٤٤ محصول برنج شمال را انحصار کرده و طبق موافقتنامه های پایاپای مازاد آن را با کالاهای ساخت شوروی مبادله می‌کرد. موافقتنامه ١٩٤٣ منجر به خسارات مالی هنگفتی به دولت ایران گردید، بخشی به علت شرایط خود موافقتنامه و بخش دیگر به علت بی کفایتی تشکیلات خودمان. در ١٩٤٤ ما به انحصار برنج خاتمه دادیم ولی در موقع برداشت محصول، نمایندگی بازرگانی شوروی پیشنهاد یک موافقتنامه پایاپای دیگر را ارائه داد و خاطرنشان ساخت که به خرید برنج بطور مستقیم از فروشندگان یا دلالان ایرانی بی میل‌اند.

یادداشت‌های اسدالله علم: عرض کردم: آبروی نیکسون بر سر مسأله [واترگیت] در خطر است... فرمودند: همین طور است، جنجال بزرگی به راه افتاده. عرض کردم: مردمان و اشخاص بزرگ وقتی اشتباه می‌کنند، چون بزرگ هستند، اغلب احساس نمی‌شود، ولی وقتی هم یکی از خطاها بروز کرد خیلی به سختی جبران می پذیرد و معنی اصلی کلمه سیاست هم همین است، یعنی کسی که در سیاست است واقعاً در سیاست است! فرمودند: همین طور است.

یادداشت‌های اسدالله علم: صبح پس از ملاقاتهای صبح و بدرقه شهبانو که به هفت تپه خوزستان تشریف می‌بردند، شرفیاب شدم. کارهای جاری زیاد بود به عرض رساندم. عرض کردم که دکتر خانلری، دوست من، که با قسمتهای فرهنگی افغانستان در تماس است عرض میکند با آن که شاه و صدراعظم خیلی مایل به تصویب قرارداد هیرمند در مجلس می‌باشند، زمینه فراهم نیست و تصویب نخواهد شد. شاهنشاه فرمودند: اطلاعاتی که به ما رسیده غیر از این است، خود شاه دارد مداخله میکند و به نظر میرسد که کار را تمام خواهد کرد.

روسها تلاش کردند کلیه هزینه نگهداری جاده های شمال را که در نتیجه رفت و آمد کامیونهای حامل اسلحه به روسیه به شدت آسیب دیده بود به گردن دولت ایران بیندازند. اینگونه هزینه ها را در جنوب انگلیسیها می‌پرداختند. به تدریج که پایان جنگ نزدیک می شد و قاعدتا تحویل راه آهن را به دولت ایران نزدیکتر می ساخت، شورویها موافقتنامه ای در مورد اداره خط جلفا - تبریز به دولت ایران پیشنهاد کردند که اگر منعقد میشد همانند قرارداد شیلات یک طرفه و همانند موافقتنامه مهمات پیچیده بود. پس از آنکه من درباره این مسئله در هیئت وزیران بحث کردم، دولت ایران مذاکرات بیشتر با شورویها را به تعویق افکند.

وقتی متفقین به ایران تجاوز کردند، روس‌ها مقادیر زیادی اسلحه و مهمات متعلق به ارتش ایران را از کشور خارج ساختند. طبق روایتی که یک مقام ایرانی برای من نقل کرد، آن‌ها میخواستند کلیه ماشین آلات کارخانه های اسلحه و مهمات سازی را پیاده کنند و به شوروی ببرند.

یادداشت‌های اسدالله علم: موضوع تاکس قند و مداخله... را عرض کردم، ولی عرض کردم: بدبخت... تنها نبوده، اشخاص دیگری هم بوده‌اند. فرمودند: من که به تو گفتم لاشخور‌ها هم جمع شده بودند. من دیگر اسامی را که عبارت بود از امیر هوشنگ دولو و یکی از وزرا عرض نکردم. شاهنشاه هم چیزی نفرمودند، ولی میدانم که میدانستند. حال باید دید عکس العمل آینده شاهنشاه چه خواهد بود.

تنها امتیاز مهم شورویها مربوط به بهره برداری از منابع طبیعی است که‌ بموجب قرارداد شیلات بحر خزر مورخ اول اکتبر ۱۹۲۷ پیش بینی شده است. این قرارداد نتیجه فشارهای مداومی است که روسها طی مأموریت اول من به ایران وارد می ساختند و قبل از انعقاد قرارداد خودشان بخشی از تأسیسات را اشغال و اداره می‌کردند. قرارداد شامل کلیه حقوق ماهیگیری در سواحل جنوبی بحر خزر و سه رودخانه می‌شود و این حقوق را به یک شرکت مختلط ایران و شوروی به مدت ۲۵ سال اعطا می‌کند.  هریک از دو دولت ۵۰ درصد سرمایه شرکت را دارد.

یادداشت‌های اسدالله علم: به من فرمودند: وقتی من دستور دادم که چغندر قند را از زارعین به قیمت گرانتر بخرند، در عین حال دستور دادم دو قران از مالیات بر کارخانه‌های قند از هر کیلو شکر کم شود و این دستور من هم اجرا شده است. قیمت چغندر از امسال بالا رفت و دو قران مالیات را هم از سال دیگر کسر خواهند کرد و نخواهند گرفت. شنیده ام... پسر [یکی از وابستگان] رفته پیش کارخانه چیها و گفته است تمام کارخانجات قند ایران باید از بابت دو قران، سی ملیون تومان به من بدهند تا من ترتیبی بدهم که زودتر این امر اجرا شود. فوری ابلاغ کن اگر چنین پولی داده شود در آن کارخانه را که پول داده، خواهم بست و بعد هم به این پسره ابلاغ کن، از ایران بیرونت می‌کنم. حرص و ولع هم حدی دارد! ب

نظر روسیه نسبت به همکاری بین سه قدرت بزرگ نیز طبعاً همین است. تا وقتی که مقاصدشان را پیش می‌برد از آن استقبال میکنند، ولی در مواردی که خودشان قادرند به تنهائی عمل کنند، هر جا بتوانند از همکاری با دو قدرت دیگر اجتناب و آن را رد می‌کنند.