پشه خوب و بد: برنامه گوگل برای مقابله با بیماری‌های مرگبار ناشی از حشرات چیست

گوگل در طرحی جدید قصد دارد میلیون‌ها پشه را در ایالات متحده رها کند تا با رهاسازی حشرات به اصطلاح «خوب» به جای نابود کردنشان، بیماری‌های منتقل‌شده توسط پشه را مهار کند.

کد خبر: ۹۲۴۰۷۸

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۶:۵۲

پشه ها هر سال در سراسر جهان باعث مرگ حدود ۷۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر می شوند و به این ترتیب این آفت های پرنده مرگبارترین حشره روی زمین به شمار می روند.

انتظار می رود با تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش جابه جایی انسان ها، هم شمار پشه ها بیشتر شود و هم دامنه زیستگاه آنها گسترش پیدا کند.

راهی برای متوقف کردن آنها وجود دارد؟

برای مقابله با این مشکل، گوگل روی پروژه ای با نام «دیباگ» کار می کند که هدف آن رهاسازی «حشرات خوب» در تعداد بیشتر از «حشرات بد» در محیط است.

این شرکت فناوری آمریکایی اکنون از مقام های ایالات متحده درخواست کرده مجوز رهاسازی تا ۶۴ میلیون پشه در مدت دو سال در ایالت های کالیفرنیا و فلوریدا را صادر کنند.

وبسایت پروژه دیباگ گوگل می نویسد: «ما تلاش می کنیم با پرورش و رهاسازی پشه های خوب، پشه های بد را متوقف کنیم.»

در این وبسایت آمده است: «حشرات خوب ما پشه های نری هستند که باکتری طبیعی به نام ولباخیا در بدن خود دارند؛ باکتری ای که باعث می شود این پشه ها نتوانند با پشه های ماده وحشی صاحب نسل شوند.»

وقتی یک پشه ماده وحشی با یک پشه نر عقیم جفت گیری می کند، تخم هایش باز نمی شود و جمعیت پشه ها در هر نسل کاهش می یابد و در نتیجه زنجیره انتقال بیماری قطع می شود. پشه های ماده هنگام مکیدن خون انسان یا حیوان، بیماری هایی مانند دنگی، مالاریا و تب زرد را منتقل می کنند؛ آنها از این خون به عنوان منبع پروتئین برای رشد تخم ها استفاده می کنند و در این فرآیند، عامل بیماری زا را منتقل می کنند.

نجات با پشه های نر

یک تیم از دانشمندان و مهندسان در گوگل روی چند روش مختلف برای عقیم سازی پشه های نر کار می کند.

یکی از این روش ها که قرار است در طرح احتمالی رهاسازی در کالیفرنیا و فلوریدا به کار گرفته شود، آلوده کردن پشه ها به باکتری ولباخیا است.

بر خلاف آفت کش ها یا حشره کش های شیمیایی که می توانند به اکوسیستم ها آسیب بزنند، روش ولباخیا از هیچ سمّی استفاده نمی کند و در آن دستکاری ژنتیکی انجام نمی شود؛ به همین دلیل برای انسان و محیط زیست ایمن به شمار می رود.

پشه ها به طور طبیعی ناقل ویروس ها نیستند؛ آنها این ویروس ها را از افراد آلوده می گیرند و از آنجا که فقط پشه های ماده انسان را نیش می زنند، تنها همین پشه ها می توانند بیماری منتقل کنند. بنابراین فقط پشه های نر در این برنامه به کار گرفته می شوند.

این پروژه قصد دارد میلیون ها پشه نر عقیم را پرورش دهد، پشه های نر را از ماده ها جدا کند و آنها را در طبیعت رها سازد.

صفحه این پروژه تاکید می کند: «رهاسازی تعداد مناسب حشرات خوب در مکان های مناسب حیاتی است، بنابراین در حال ساخت نرم افزار و ابزارهای پایش هستیم تا هر رهاسازی را هدایت کند.»

این برنامه کدام گونه های پشه را هدف قرار می دهد؟

بیش از ۳ هزار گونه پشه در جهان وجود دارد که صدها بیماری و ویروس را منتقل می کنند، اما همه آنها به یک اندازه مرگبار نیستند.

حدود ۴۰ درصد جمعیت جهان در معرض خطر ابتلا به بیماری از یک گونه خاص پشه با نام ایدس اجیپتی قرار دارند.

این حشره مسئول بیشتر موارد ابتلا به دنگی، زیکا، تب زرد و چیکونگونیا است؛ بیماری هایی که در مجموع هر سال باعث مرگ ده ها هزار نفر در جهان می شوند.

برنامه پایلوت اروپا در قبرس

کشورهای دیگری نیز از روش های مشابه، مانند «تکنیک حشره عقیم» یا SIT استفاده کرده اند. قبرس در سال ۲۰۲۳ به مدت بیش از ۲۰ هفته، هر هفته ۱۰۰ هزار پشه نر عقیم را در محیط رها کرد.

این کشور در سال ۲۰۲۲ حضور پشه ایدس اجیپتی را در جزیره تایید کرد؛ موضوعی که نشان می دهد این حشره به اروپا نیز راه یافته است.

رافائل ماریانو گروسی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی، در آغاز این پروژه گفت: «حضور دو گونه پشه مهاجم چالش های جدی برای قبرس ایجاد کرد و اگر ایدس اجیپتی ریشه کن نشود، می تواند پیامدهای جدی برای کل اروپا داشته باشد.»

در این برنامه، پشه ها با استفاده از پرتو دهی عقیم شدند؛ روشی که پیش تر برای کنترل آفات کشاورزی مانند مگس میوه مدیترانه ای، شب پره فالس کودلینگ، کرم پیچیده گوشت در دنیای نو و مگس تسه تسه استفاده شده است.

آزمایش های پایلوت دیگری با استفاده از SIT نیز در سال ۲۰۲۰ در کوبا و در سال ۲۰۱۷ در چین انجام شده است.

۲۰۲۵؛ سالی رکوردشکن برای پشه ها در اروپا

اروپا اکنون دوره های طولانی تر و شدیدتری از فصل انتقال بیماری های منتقله توسط پشه ها را تجربه می کند.

مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری ها (ECDC) این تغییر را به عوامل اقلیمی و محیطی از جمله افزایش دما، طولانی تر شدن فصل های تابستان، زمستان های ملایم تر و تغییر الگوی بارش نسبت می دهد.

به گفته این نهاد بهداشتی، مهم ترین ناقلان مورد نگرانی در اروپا شامل پشه ایدس آلبوپیکتوس که می تواند ویروس های دنگی، چیکونگونیا و زیکا را منتقل کند، ایدس اجیپتی که ناقل ویروس تب زرد نیز هست، و پشه کولکس پیپیِنس به عنوان ناقل اصلی ویروس نیل غربی است.

به گزارش ECDC، پشه ناقل ویروس چیکونگونیا (Aedes albopictus) اکنون در ۱۶ کشور اروپایی و ۳۶۹ منطقه تثبیت شده؛ در حالی که یک دهه پیش فقط در ۱۱۴ منطقه حضور داشت.

موارد ابتلا به ویروس نیل غربی نیز در مناطق جدیدی از اروپا شناسایی می شود؛ از جمله در استان های لاتینا و فروسینونه در ایتالیا و شهرستان سالاژ در رومانی.

سلین گوسنر، کارشناس ارشد بیماری های نوپدید و منتقله توسط ناقلان در ECDC، در روز جهانی پشه در سال ۲۰۲۵ گفت: «با تغییر چشم انداز بیماری های منتقله توسط پشه ها، افراد بیشتری در اروپا در آینده در معرض خطر قرار خواهند گرفت. این موضوع پیشگیری را بیش از هر زمان دیگری مهم می کند؛ چه از طریق اقدام هماهنگ در حوزه بهداشت عمومی و چه با اقدامات حفاظتی فردی.»

از دیگر روش های پیشگیری می توان به حذف آب های راکد از ظروفی مانند گلدان ها، سطل ها و ناودان های مسدود اشاره کرد تا محل های تکثیر پشه ها محدود شود.

ECDC توصیه می کند برای آبگیرهای بزرگ تر از لاروکش ها استفاده شود و در زمان بروز همه گیری، با در نظر گرفتن تاثیرات اکولوژیک، برای از بین بردن پشه های بالغ نیز از حشره کش ها استفاده شود.

منبع: یورونیوز