معاون وزیر ارتباطات: در صورت قطع اینترنت، شبکه ملی اطلاعات دو هفته هم دوام نمی‌آورد / اینکه گمان شود با اجبار باید همه را روی شبکه ملی اطلاعات آورد، رویکرد درستی نیست

معاون وزارت ارتباطات با رد این تصور که شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جایگزین اینترنت شود، گفت که اگر حاکمیت اینترنت را قطع کند، شبکه ملی هم در کوتاه‌مدت از کار می‌افتد و بیش از یک یا دو هفته نمی‌تواند دوام بیاورد. او همچنین اعلام کرد که توسعه کامل شبکه ملی اطلاعات به ۱۱۰۰ همت سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

کد خبر: ۹۱۱۲۸۴

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۸:۵۸

دیجیاتو: معاون وزارت ارتباطات با رد این تصور که شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جایگزین اینترنت شود، گفت که اگر حاکمیت اینترنت را قطع کند، شبکه ملی هم در کوتاه‌مدت از کار می‌افتد و بیش از یک یا دو هفته نمی‌تواند دوام بیاورد. او همچنین اعلام کرد که توسعه کامل شبکه ملی اطلاعات به ۱۱۰۰ همت سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

«وحید یزدانیان»، معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در نشست خبری امروز (سه‌شنبه ۵ اسفند ۱۴۰۴) به تشریح آخرین وضعیت شبکه ملی اطلاعات، ابهامات پیرامون آن و چالش‌های پیش رو پرداخت. او در این نشست، ضمن ارائه تعریفی از چیستی و نیستی‌های شبکه ملی اطلاعات، از انتقادات جدی به نظام فعلی فیلترینگ، بودجه مورد نیاز برای تکمیل این پروژه و ضرورت جلب اعتماد بخش خصوصی و کاربران سخن گفت.

شبکه ملی اطلاعات چیست؟

یزدانیان در ابتدای خود به پرسش‌های کلیدی درباره ماهیت شبکه ملی اطلاعات پاسخ داد و آن را در دو دسته «هست‌ها» و «نیست‌ها» تعریف کرد.

به گفته او، شبکه ملی اطلاعات از نگاه وزارت ارتباطات شامل این تعاریف است:

شبکه‌ای پرسرعت، ایمن‌تر و پایدارتر نسبت به شبکه‌های دیگر.

شبکه‌ای توسعه‌یافته با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی.

شبکه‌ای حاصل از تلفیق زیست‌بوم‌های فضای مجازی برای ارائه خدمات.

شبکه‌ای مردم‌نهاد که در زنجیره اقتصاد دیجیتال جایگاه کلیدی دارد و باید نیازهای آحاد مردم را تأمین کند.

شبکه‌ای مبتنی بر برترین فناوری‌های زیرساختی که مشابه‌های جهانی به ویژه در کشورهای توسعه‌یافته دارد.

شبکه ملی اطلاعات بدون اینترنت مهمل است

یزدانیان گفت که این شبکه دارای ماهیت سیاسی خاصی نیست و ذاتاً خنثی است. او تأکید کرد: «این طور نیست که برطرف‌کننده مشکلات فرهنگی و سیاسی باشد.»

مهم‌ترین نفی‌ای که او مطرح کرد، جایگزین نبودن این شبکه برای اینترنت بود. یزدانیان با اشاره به اظهارات قبلی وزیر ارتباطات گفت: یک دوگانه‌ای ایجاد شده که غلط است؛ این که اگر شبکه ملی اطلاعات داشته باشیم نیازی به اینترنت نداریم. آقای وزیر هم گفتند که این حرف حتی شوخی‌اش هم زشت است. وقتی ما می‌گوییم یک سری زیست‌بوم داریم که بدون اینترنت امکان وجود ندارند، این که بگویند به اینترنت نیاز نداریم مهمل است و هیچ آدم عاقلی سمت این نگاه نمی‌رود.

او توضیح داد: «شبکه ماهیت فیزیکی دارد ولی لایه‌های ارائه خدمات مبتنی بر توسعه‌های نرم‌افزاری است. در ایامی که قطع اینترنت داشتیم، بیشترین تقاضا برای دسترسی به اینترنت از سوی ارائه‌دهندگان خدمات در شبکه ملی اطلاعات بود، چون می‌خواهند توسعه نرم‌افزار بدهند و باید کدها از اینترنت فراخوانی شود. اگر اینترنت نباشد، عملاً توسعه پلتفرمی اتفاق نخواهد افتاد.»

یزدانیان همچنین به جنبه امنیتی موضوع اشاره کرد و گفت: «در حوزه امنیت، در کوتاه‌مدت ممکن است با قطع اینترنت امنیت حفظ شود. اما حملات سایبری الگوهای مشابه دارند و کسانی که ضد بدافزار توسعه می‌دهند، الگو را از برای ارتقای ضد بدافزار بانک‌های جهانی تهدیدات می‌گیرند. بنابراین حتماً باید تهدیدات از طریق اینترنت آپدیت شود. در چنین شرایطی با قطع اینترنت، به سرعت ضد بدافزارها توان خود را از دست می‌دهند و شبکه در معرض تهدیدات امنیتی قرار می‌گیرد.»

او افزود: «ممکن است در صورت قطع اینترنت پلتفرم‌های داخلی بتوانند با اتکا به شبکه ملی اطلاعات به مردم خدمات بدهند، اما این‌ پلتفرم‌ها متکی به یک زنجیره ارزش هستند و اگر ارتباط جهانی نداشته باشند، نمی‌توانند این زنجیره را حفظ کنند.»

شبکه ملی اطلاعات با اجبار به جایی نمی‌رسد

یزدانیان در ادامه تشریح برداشت‌ها و تعریف‌های نادرست از شبکه ملی اطلاعات گفت: «اینکه گمان شود شبکه ملی اطلاعات شبکه‌های حاکمیتی است و با اجبار باید همه را روی آن آورد، رویکرد درستی نیست. از نگاه ما این شبکه باید آنقدر جذابیت داشته باشد که مردم خودشان به آن مراجعه کنند.»

او افزود: این شبکه همچنین نمی‌تواند متکی به بودجه دولتی باشد. چون هم بودجه دولت محدود است و هم شائبه حاکمیتی بودن شبکه را ایجاد می‌کند. بنابراین باید بخش خصوصی ترغیب شود که در آن سرمایه‌گذاری کند.»

او برداشت نادرست دیگر را این دانست که شبکه ملی اطلاعات مطلقاً آسیب‌های سایر شبکه‌ها را ندارد. یزدانیان توضیح داد که این برداشت به لحاظ ایمنی و امنیت درست نیست:

ماهیت شبکه اقتضا می‌کند که همیشه احتمال نقص امنیتی وجود داشته باشد. این که گروهی گمان می‌کنند با وجود شبکه ملی اطلاعات هم در زمینه امنیت و هم مسائل فرهنگی و اجتماعی صیانت می‌شود، اصلاً چنین برداشتی درست نیست.

معاون وزیر ارتباطات همچنین تاکید کرد که نباید شبکه ملی اطلاعات را شبکه‌ زمان بحران دانست. بلکه باید در زمان‌های غیر بحران هم این شبکه خدمات مورد نیاز را به مردم ارایه کند.

پیام‌رسان‌ها و جویشگرهای بومی جایگزین خارجی‌ها نیستند

یزدانیان همچنین درباره توسعه پیام‌رسان‌ها و جویشگرهای بومی و عدم‌کارایی آنها به ویژه در حوادث اخیر توضیح داد: «این که بگوییم نباید به دنبال توسعه جویشگر و پیام‌رسان برویم، این‌طور نیست. البته در مورد کارایی آنها خود من هم نقد دارم.»

او افزود: «نباید این محصولات را در شرایط بحرانی مثل قطع اینترنت اخیر قضاوت کرد. در این شرایط اگر برترین پیام‌رسان‌ها و جستجوگرها را هم داشتید، همین اتفاق می‌افتاد. وقتی شبکه فریز می‌شود، چطور می‌شود سرویس‌های داخلی کارشان را انجام دهند؟»

یزدانیان با بیان اینکه مشکل زمانی ایجاد می‌شود که انتظار داریم این ابزارها کارآیی گوگل را داشته باشند، گفت: ما ابزاری را می‌خواهیم در اختیار قرار دهیم که اولویت‌های آن با حوزه فرهنگی ایران تطابق بیشتری داشته باشد، نه اینکه جایگزینی برای گوگل یا پیام‌رسان‌های مطرح خارجی داشته باشد.

او ادامه داد: «برنامه ما این است که خدمات دستگاه‌های دولتی و اجرایی را روی پیام‌رسان‌های داخلی ارائه کنیم. همین الان هم برخی خدمات کالابرگ و ارز ارائه می‌شود. منظور ما از پیام‌رسان این است که هم در داخل توسعه پیدا کند و هم امکان ارائه خدمات به مردم را داشته باشد. با این نگاه حتماً حمایت از این پیام‌رسان‌ها را ادامه خواهیم داد.»

یزدانیان با پذیرش وجود انحرافات در توسعه این پلتفرم‌ها گفت: «انکار نمی‌کنم که انحرافاتی در توسعه آنها اتفاق افتاده. سال‌ها دنبال این بودیم که جویشگر بتواند مثل گوگل درآمدزایی داشته باشد و اکوسیستم درآمدزایی خودش را ایجاد کند. اما اکنون متوجه شده‌ایم که در کوتاه‌مدت از نظر اقتصادی نمی‌تواند درآمدزا و اقتصادی باشد و جایگزین گوگل هم نمی‌تواند باشد.»

او با اشاره به آمار استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی گفت: «برداشت ما این است که حدود ۲۰ میلیون نفر از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده می‌کنند.»

قطع اینترنت شبکه ملی اطلاعات را از کار می‌اندازد

یزدانیان در پاسخ به سؤالی درباره ارتباط قطع اینترنت با شبکه ملی اطلاعات، توضیح داد: «با قطع اینترنت، شبکه ملی اطلاعات هم به سرعت از کار می‌افتد. ما اگر شبکه ملی اطلاعات را نداشته باشیم، آیا نظام حکمرانی ما نمی‌تواند دسترسی مردم را قطع کند؟ قطعاً می‌تواند. عدم توسعه شبکه ملی اطلاعات هیچ‌گونه ارتباطی به قطع اینترنت پیدا نمی‌کند.»

او ادامه داد: فرض را بر این بگیریم شبکه‌ای داشته باشیم که این ویژگی‌ها را دارد و در کوتاه‌مدت حاکمیت تصمیم بگیرد اینترنت را قطع کند. حتی اگر این اتفاق بیفتد، با نگاه فنی همین شبکه هم بیش از یک یا دو هفته نمی‌تواند کار کند. حتماً مورد هک و نفوذ قرار می‌گیرد و حتماً زنجیره ارزش از بین می‌رود.

یزدانیان مجدداً تأکید کرد: «این که می‌گویند به اینترنت نیاز نداریم، مهمل است و هیچ آدم عاقلی طرف آن نمی‌رود. از نظر کارایی ممکن نیست. هر نظام حکمرانی بخواهد دسترسی را به هر خدمتی قطع کند، ربطی به شبکه ندارد. ما به دنبال اصلاح این مسیر هستیم و به دنبال ارتقای دسترسی و زندگی راحت برای مردم هستیم.»

نیاز به بودجه ۱۱۰۰ همتی برای تکمیل شبکه

یزدانیان پاسخ به سوال دیگری به اعداد و ارقام سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات اشاره کرد: «ارزیابی معاونت برنامه‌ریزی وزارت ارتباطات نشان می‌دهد برای به کمال رسیدن شبکه، حدود ۳۵۰ همت سرمایه‌گذاری دولتی و ۷۵۰ همت سرمایه‌گذاری خصوصی نیاز داریم.»

او با بیان اینکه عددی که تا الان به طور مستقیم از سوی دولت سرمایه‌گذاری شده، حدود ۱۰ درصد این مبلغ بوده، گفت: «این شبکه مثل بقیه شبکه‌های دیگر بدون سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر نخواهد بود. این را هم در نظر داشته باشید که در ادوار مختلف، بعضاً بودجه‌هایی به اسم این شبکه در شبکه استفاده نشده. در زمان‌هایی کل بودجه وزارت را ذیل این شبکه در نظر گرفته بودند.»

فیلترینگ ترافیک کثیف را به سمت زیرساخت هدایت می‌کند

یزدانیان با صراحت در مورد مشکلات نظام فعلی فیلترینگ صحبت کرد: «ما معتقدیم نظام فیلترینگ ایرادات بسیاری دارد و ترافیک آلوده‌ای را به سمت زیرساخت هدایت می‌کند. این مسئله برای مدیریت شبکه مشکل ایجاد می‌کند و حس بدی هم به کاربر می‌دهد.»

او افزود: «وزارت ارتباطات یکی از بزرگ‌ترین قربانیان ترافیک آلوده ناشی از سیستم موجود فیلترینگ است. همه یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است از دوقطبی ایجاد شده که یک بازار سیاه خوبی فراهم کرده که درآمد خوبی برای عده خاصی دارد.»

معاون وزیر ارتباطات پیشنهاد داد: «باید بخش از فیلترینگ را به کاربران نهایی واگذار کنیم. خانواده‌ها یک سری محدودیت‌ها را خودشان قائل هستند و می‌توانند از طریق ابزارهایی مانند کنترل والدین (Parental Control) اقدام کنند. باید پرسید این‌قدر که برای ابزارهای ایجاد محدودیت، ابزار توسعه داده و تجهیزات تهیه کرده‌ایم، آیا برای خانواده‌ها هم برنامه‌ای داشته‌ایم؟»

او از توسعه قطب مراکز داده در اصفهان و مشهد خبر داد تا ترافیک شبکه از قطبیت خارج شود و افزود: «پیام‌رسان‌های ما در زمینه مرکز داده مشکلات جدی دارند و باید زیرساخت‌های لازم را برای آن‌ها فراهم کنیم.»

چالش اعتماد به شبکه ملی اطلاعات

یزدانیان مهم‌ترین چالش پیش روی شبکه ملی اطلاعات را «اعتماد» دانست و گفت: قطعاً بودجه‌های دولتی کفاف توسعه این شبکه را نخواهد داد و نیاز به حضور بخش خصوصی داریم. اما اگر به سرمایه‌گذار بگویید در شبکه‌ای سرمایه‌گذاری کن که کاربر به آن اعتماد ندارد، قطعاً سرمایه‌گذاری نخواهد کرد. بنابراین باید اعتماد ملی را جلب کنیم تا زمینه حضور برای سرمایه‌گذار فراهم شود.

او با بیان اینکه دو مسیر بیشتر برای توسعه شبکه ملی اطلاعات نداریم، گفت: «یا مسیر حاکمیتی اجباری با بودجه دولتی، یا شبکه‌ای با تعاریفی که گفتم با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی. ما بر این باوریم که مسیر اول منجر به شکست خواهد بود.»

آغاز بازنگری شاخص‌های شبکه ملی اطلاعات

یزدانیان از بازنگری در شاخص‌های شبکه ملی اطلاعات خبر داد و گفت «جلساتی در مرکز ملی فضای مجازی در حال برگزاری است تا شاخص‌های شبکه ملی اطلاعات هم زمان با توسعه شبکه بازنگری شود.»

او با بیان اینکه سند معماری و طرح کلان شبکه ملی اطلاعات دو ساله بوده و اعتبارش به پایان رسیده است، افزود: «توسعه شبکه یک فعالیت مستمر است و استفاده از فناوری‌های نوین در آن ضرورت دارد. در طرح کلان معماری شبکه، موضوعاتی مثل هوش مصنوعی و ۵G دیده نشده بود و این فناوری‌ها هم باید در شبکه ملی اطلاعات هم شاخص‌گذاری شود. در بعضی از شاخص‌ها هم ارزیابی‌ها دقیق نیست. در کل شاخص‌ها و هر ۷ محور تغییراتی خواهیم داشت.»

مسئولیت‌ دستگاه‌های دیگر در شبکه ملی اطلاعات بر زمین مانده است

او همچنین در پاسخ به انتقادها از وزارت ارتباطات درباره تکمیل نشدن شبکه ملی اطلاعات گفت: «در طراحی انجام شده، این شبکه ۴ لایه دارد که  مرتبط‌ترین لایه‌های این شبکه به وزارت ارتباطات، دو لایه پایینی یعنی لایه زیرساخت و لایه خدمات شبکه ملی اطلاعات است. در زمینه این دو لایه پایینی، مرکز ملی فضای مجازی یک نگاشت نهادی انجام داده و با استخراج ۵۳ اقدام کلیدی، مسئولیت هر دستگاهی را مشخص کرده است.»

یزدانیان افزود: «بخش قابل توجهی از این اقدامات مرتبط با دستگاه‌های دیگر است واتفاقاً آنجایی که شاهد عدم تحقق هستیم، جایی است که وزارت ارتباطات مسئولیتی ندارد.»

او تاکید کرد: «مواردی مانند گوشی بومی، سیستم عامل داخلی و بومی‌سازی خدمات شبکه و تجهیزات بر اساس نگاشت نهادی مسئولیت دستگاه‌های دیگری است و وزارت ارتباطات صرفاً برای تحقق آنها کمک می‌کند.»