آیا کودک من فقط خجالتی است یا دچار اضطراب اجتماعی؟ نشانه‌هایی که هر والدینی باید بداند

آیا فرزندتان در مهمانی تولد یا زمین بازی گوشه‌ای می‌ایستد و در جمع شرکت نمی‌کند؟ بسیاری از والدین چنین رفتاری را به «خجالتی بودن» نسبت می‌دهند. اما گاهی این خجالت از مرز طبیعی عبور می‌کند و به اضطراب اجتماعی تبدیل می‌شود. تشخیص به‌موقع تفاوت میان این دو، برای رشد عاطفی و اعتمادبه‌نفس بلندمدت کودک بسیار حیاتی است.

کد خبر: ۹۰۹۷۲۲

تاریخ: ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۲:۵۰

به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ خجالتی بودن معمولاً یک ویژگی شخصیتی طبیعی است. کودک خجالتی ممکن است در موقعیت‌های اجتماعی جدید در ابتدا مردد باشد، اما به‌تدریج با محیط یا افراد جدید سازگار می‌شود. دکتر خانا توضیح می‌دهد که این کودکان پس از آشنایی با فضا، راحت‌تر ارتباط برقرار می‌کنند و عملکرد طبیعی در مدرسه دارند.

«خجالت معمولاً کوتاه‌مدت است و به موقعیت‌های خاص محدود می‌شود. اما اضطراب اجتماعی بسیار شدیدتر است. در این حالت، کودک ترسی مداوم و عمیق از موقعیت‌های اجتماعی یا عملکردی دارد و به‌شدت نگران قضاوت منفی دیگران است.»

کودکان مبتلا به اضطراب اجتماعی اغلب از موقعیت‌های اجتماعی اجتناب می‌کنند، زیرا این شرایط برایشان استرس و ناراحتی شدید ایجاد می‌کند. این علائم معمولاً شش ماه یا بیشتر ادامه دارند و زندگی روزمره‌ی کودک — از فعالیت‌های مدرسه گرفته تا مهمانی‌های خانوادگی — را مختل می‌کنند.

نشانه‌های جسمی که والدین باید جدی بگیرند

اضطراب فقط در ذهن رخ نمی‌دهد؛ بدن نیز واکنش نشان می‌دهد. دکتر خانا توصیه می‌کند پیش از یا هنگام یک موقعیت اجتماعی به این نشانه‌ها توجه کنید:

• تپش قلب سریع و تعریق

• لرزش بدن یا صدای لرزان

• دل‌درد یا حالت تهوع (که گاهی به اشتباه مشکل گوارشی تلقی می‌شود)

• سردرد

• گریه‌های ناگهانی یا واکنش‌های شبیه حمله‌ی پانیک پیش از یک رویداد اجتماعی

«گاهی شدت این علائم با خود موقعیت تناسب ندارد؛ مثلاً کودکی که فقط با فکر کردن به یک ارائه‌ی کوتاه کلاسی دچار حال بد جسمی می‌شود.»

تغییر علائم با افزایش سن

اگر اضطراب اجتماعی درمان نشود، نحوه‌ی بروز آن با افزایش سن تغییر می‌کند و معمولاً شدیدتر می‌شود.

به گفته‌ی دکتر خانا:

• در کودکان خردسال، اضطراب ممکن است با گریه، قشقرق یا چسبیدن به والدین بروز کند.

• در سنین بالاتر، کودک ممکن است از ارائه‌های کلاسی، فعالیت‌های فوق‌برنامه یا حتی تعاملات روزمره اجتناب کند.

• در نوجوانی، این مشکل می‌تواند به خودآگاهی افراطی، عزت‌نفس پایین و ترس شدید از قضاوت دیگران تبدیل شود و رشد اجتماعی را به‌طور جدی مختل کند.

چه زمانی باید نگران شد و کمک حرفه‌ای گرفت؟

اضطراب گاه‌به‌گاه بخشی طبیعی از رشد است. اما والدین باید در شرایط زیر به فکر مراجعه به متخصص باشند:

• ترس یا اجتناب بیش از شش ماه ادامه داشته باشد.

• کودک به‌طور مداوم از موقعیت‌های اجتماعی دوری کند.

• اضطراب بر عملکرد تحصیلی یا روابط دوستانه اثر منفی بگذارد.

• علائم جسمی در موقعیت‌های اجتماعی به‌طور مکرر بروز کند.

دلایل خجالت و اضطراب اجتماعی در کودکان

برخی عوامل رایج عبارت‌اند از:

• تعارض‌های خانوادگی یا محیط خانه‌ی پراسترس

• زورگویی در مدرسه یا طرد شدن از سوی همسالان

• محیط‌های بیش‌ازحد انتقادی که کودک احساس می‌کند دائماً در حال قضاوت شدن است

• زمینه‌ی ژنتیکی ابتلا به اختلالات اضطرابی

راهکارهای درمانی مؤثر در مراحل اولیه

خبر خوب این است که مداخله‌ی زودهنگام بسیار مؤثر است. اگر این رفتارها در سنین پایین شناسایی شوند، می‌توان آن‌ها را مدیریت و بهبود داد. در غیر این صورت، احتمال تشدید مشکل وجود دارد.

دکتر خانا این رویکردها را پیشنهاد می‌کند:

درمان شناختی–رفتاری (CBT)

کمک می‌کند کودک افکار اضطرابی خود را شناسایی کند و به‌صورت تدریجی و ساختاریافته با ترس‌هایش روبه‌رو شود.

آموزش والدین

یادگیری اینکه چگونه از کودک حمایت کنند، بدون اینکه ناخواسته رفتارهای اجتنابی او را تقویت کنند.

مواجهه‌ی تدریجی

تشویق کودک به تعاملات اجتماعی کوچک و قابل مدیریت برای ساختن اعتمادبه‌نفس به‌صورت مرحله‌به‌مرحله.

همکاری با مدرسه

همکاری با معلمان برای ایجاد محیطی حمایتی در کلاس.

جمع‌بندی

تشخیص تفاوت میان یک ویژگی شخصیتی مانند خجالت و یک چالش سلامت روان، نخستین و مهم‌ترین گام در والدگری آگاهانه است.

خجالتی بودن ویژگی‌ای محترم و طبیعی است؛ اما اضطراب اجتماعی مانعی است که نیاز به صبر، درک و کمک تخصصی دارد. توجه به نشانه‌ها و اقدام به‌موقع می‌تواند مسیر رشد عاطفی و اجتماعی کودک را به‌کلی تغییر دهد.