پارک ژوراسیک درست می‌گفت: پشه‌ها واقعاً کتابخانه‌ای از دی‌ان‌ای جانوران را حمل می‌کنند

آنچه در پارک ژوراسیک تخیل به نظر می‌رسید، حالا کاربرد علمی پیدا کرده است: پشه‌ها می‌توانند حامل اطلاعات ژنتیکی گسترده‌ای از حیات‌وحش باشند.

کد خبر: ۹۰۵۷۲۲

تاریخ: ۲۹ دی ۱۴۰۴ - ۱۶:۲۲

زومیت: آنچه در پارک ژوراسیک تخیل به نظر می‌رسید، حالا کاربرد علمی پیدا کرده است: پشه‌ها می‌توانند حامل اطلاعات ژنتیکی گسترده‌ای از حیات‌وحش باشند.

ایده‌ای که زمانی فقط در فیلم «پارک ژوراسیک» دیده می‌شد، حالا رنگ واقعیت گرفته است: پژوهشگران نشان داده‌اند پشه‌ها با حمل دی‌ان‌ای جانورانی که نیش می‌زنند، می‌توانند تصویری دقیق از تنوع زیستی یک منطقه ارائه دهند.

اغلب آنچه در مجموعه‌ فیلم‌های «پارک ژوراسیک» به تصویر کشیده است، بیشتر به خیال‌پردازی شباهت دارد تا علم واقعی؛ از دایناسورهایی که برخلاف یافته‌های امروزی بدون پر نشان داده می‌شوند، تا صحنه‌هایی از شکار هماهنگ و گروهی که پژوهش‌های علمی هیچ مدرک محکمی برای وقوع آن‌ها ارائه نکرده‌اند.

بااین‌حال، یکی از ایده‌های محوری فیلم‌های ژوراسیک، یعنی امکان دستیابی به اطلاعات ژنتیکی جانوران از خون مکیده‌شده توسط پشه‌ها، آن‌قدرها هم دور از واقعیت نیست. پژوهش تازه‌ای نشان می‌دهد پشه‌ها واقعاً می‌توانند تصویری دقیق از جانورانی که در یک منطقه زندگی می‌کنند به ما بدهند.

به گزارش ساینس آلرت، تحقیق پژوهشگران دانشگاه فلوریدا نشان می‌دهد که وعده‌های خونی پشه‌ها مثل نمونه‌برداری طبیعی از محیط اطراف عمل می‌کند. به بیان ساده، هر پشه با نیش‌زدن جانوران مختلف، تکه‌هایی از دی‌ان‌ای آن‌ها را در بدن خود جمع می‌کند و همین موضوع می‌تواند به دانشمندان بگوید چه گونه‌هایی در یک منطقه حضور دارند.

لارنس ریوز، حشره‌شناس به همراه هانا آتسما و دیگر همکارانش، طی هشت ماه بیش از ۵۰هزار پشه را از منطقه‌ای حفاظت‌شده به مساحت حدود ۱۰هزار و ۹۰۰ هکتار در مرکز فلوریدا جمع‌آوری کردند. این پشه‌ها به ۲۱ گونه مختلف تعلق داشتند. پژوهشگران سپس خون موجود در بدن چند هزار پشه ماده را بررسی کردند؛ زیرا فقط ماده‌ها خون می‌مکند.

نتیجه شگفت‌انگیز بود. دی‌ان‌ای موجود در نمونه‌های خونی نشان می‌داد پشه‌ها از طیف بسیار گسترده‌ای از جانوران، از کوچک‌ترین قورباغه‌ها گرفته تا بزرگ‌ترین گاوها تغذیه کرده‌اند. در مجموع، پژوهشگران موفق شدند دی‌ان‌ای ۸۶ گونه جانوری را شناسایی کنند؛ رقمی که نزدیک به ۸۰ درصد از گونه‌های مهره‌داری را پوشش می‌دهد که پشه‌ها به‌طور معمول خونشان را می‌مکند.

جانوران فقط محدود به یک نوع زیست یا سبک زندگی نبودند. در میان آن‌ها گونه‌هایی دیده می‌شد که روی درخت زندگی می‌کنند، گونه‌های مهاجر، جانوران مقیم یک منطقه، دوزیستان، و همچنین گونه‌هایی که بومی بودند، گونه‌های مهاجم و حتی گونه‌های در معرض خطر انقراض. به گفته ریوز، همین تنوع نشان می‌دهد پشه‌ها می‌توانند مثل «ماشین‌های زیستی نمونه‌برداری از دی‌ان‌ای» عمل کنند.

در این فهرست، تنها پستاندار بزرگ مهمی که دیده نشد، پلنگ در معرض خطر فلوریدا بود. همچنین جانوران کوچکی که بیشتر زیر زمین زندگی می‌کنند، مثل موش کور شرقی، در نتایج حضور نداشتند؛ موضوعی که احتمالاً به این دلیل است که پشه‌ها کمتر به چنین جانورانی دسترسی پیدا می‌کنند.

پژوهش دوم از همین گروه تحقیقاتی، که این بار به سرپرستی سباستین بوترو-کانیولا انجام شد، نشان داد اگر نمونه‌برداری از پشه‌ها در زمان اوج فعالیتشان انجام شود، این روش تقریباً به همان اندازه مشاهده و پایش مستقیم جانوران در طبیعت کارآمد است. البته در فصل‌های خشک، روش‌های سنتی همچنان نتایج بهتری می‌دهند.

هرچند ایده استخراج دی‌ان‌ای سالم از پشه‌ای که میلیون‌ها سال پیش فسیل شده باشد، همچنان بیشتر شبیه داستان‌های علمی‌–تخیلی است، روش جدید می‌تواند کاربردی بسیار واقعی داشته باشد: کمک به حفاظت از گونه‌هایی که امروز در خطر نابودی‌اند، پیش از آنکه سرنوشتی شبیه دایناسورها پیدا کنند.

هانا آتسما و همکارانش در یکی از مقاله‌های خود تأکید می‌کنند که پایش تنوع زیستی برای حفاظت از طبیعت حیاتی است، اما بررسی‌های میدانی معمولاً پرهزینه، زمان‌بر و نیازمند متخصصان باتجربه در شناسایی گونه‌هاست. به همین دلیل، آن‌ها معتقدند باید به سراغ روش‌های نوآورانه و کارآمدتری رفت که از فناوری‌های جدید استفاده می‌کنند؛ به‌ویژه در دوره‌ای که کاهش تنوع زیستی به بحران جهانی تبدیل شده است.

روش جدید هنوز باید در مناطق مختلف جهان آزمایش و تأیید شود، اما در مکان‌هایی که پشه‌ها فراوان‌اند، می‌تواند ابزاری ارزان‌تر و ساده‌تر برای پایش حیات‌وحش باشد. یکی از مزیت‌های مهمش این است که بررسی دی‌ان‌ای موجود در خون پشه‌ها می‌تواند طیف گسترده‌ای از گونه‌ها را آشکار کند، در حالی که بیشتر روش‌های دیگر معمولاً فقط برای شناسایی گروه محدودی از جانوران مناسب‌اند.