یادداشت‌های محمدعلی فروغی یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۲۹۸؛ به واسطه زد و خورد ارامنه و مسلمان‌ها مسافرت قفقاز موقوف است

فرخ خان از لندن آمده بود، می‌گفت: «به واسطه اغتشاش قفقاز و زد و خورد ارامنه و مسلمان‌ها مسافرت قفقاز موقوف و ممنوع است. انگلیس‌ها تذکره [گذرنامه]نمی‌دهند و کشتی هم از تارانت حرکت نمی‌کند.» اگر این راست باشد بد می‌شود و توقف ما در پاریس اجباری است.

کد خبر: ۵۶۷۱۰۰

تاریخ: ۱۹ مرداد ۱۳۹۹ - ۰۰:۰۳

صبح قدری کار کردیم در باب کنترات‌های معلمین و مقاله‌ای که راجع به ارامنه در روزنامه آمریکایی نوشته شده و مقصود این است که زمینه تهیه کنند برای ماندن قشون انگلیس در قفقاز.
عصر به اتفاق رفقا با اتوموبیل علیقلی‌خان به باغ مسیو آلبر کان که در بولنی واقع است رفتیم. این شخص یهودی و متمول و اهل خیر است. کمیته ناسیونال دتود را متکفل می‌شود و باغش حوزه مجمع دور دنیاست و خیلی باصفاست. در یک قسمت آن، باغ و خانه ژاپنی درست کرده بودند، حیرت‌انگیز بود. درخت‌های غریب و عجیب و قشنگ و بعضی از آن‌ها کوتاه و در گلدان بود، با آن‌که شاید صدساله بود. در قسمت دیگر جایی درست کرده بودند مثل کوهستان وُژ، یاد از دربند کردم. باری کرور‌ها خرج این باغ شده و الان دوازده باغبان دارد غیر از شاگرد. بعضی از درخت‌ها را با کیل و من آب می‌دهند. کیفیت تربیت دادن شاخه‌های درخت و داربست‌ها هم خیلی غریب بود و می‌گفتند درخت‌های میوه را این شکل می‌کنند میوه بهتر و بیش‌تر می‌دهد.
بعد از تماشای باغ و خوردن شربت و چای رفتیم عکس رنگی ما را انداختند و بعد عکس رنگی مناظر دنیا را که برداشته‌اند به توسط پرژکسیون نشان دادند. خیلی غریب و قشنگ بود. خرابه‌های یونان و مصر و منظر‌های طبیعی بسیار باصفا نمودند که از وصف خارج است. حقیقتا صنعت به جای غریبی رسیده است
محرک این مهمانی مسیو ووزا است. امروز ناهار مسیو پرنی و امشب شام مشاور [وزیر خارجه]با ما نبودند.

منبع: یادداشت‌های روزانه محمدعلی فروغی، به کوشش محمدافشین وفایی و پژمان فیروزبخش، تهران: سخن، چاپ هفتم، ۱۳۹۸، ص. ۱۹۱.