محیط زیست قربانی خاموش جنگ‌ها

کد خبر: ۳۷۶۰۹۴

تاریخ: ۱۶ آبان ۱۳۹۶ - ۱۴:۵۷

حتی پس از آنکه سلاح ها خاموش میشوند، جنگ ها ردپایی از خود باقی میگذارند که بطور جدی بر جنبه های مختلف ‏محیط زیست، سلامت مردم و جوامع آنها تاثیر می گذارد. این آلودگی ها مانند انتشار فلزات سنگین از مهمات، بقایای سمی ‏از انفجار بمب ها، تخریب زیستگاه و اکوسیستم ها، نابودی مناطق جنگلی و مزارع کشاورزی، از بین رفتن گونه های جانوری و ‏بهره برداری بیش از حد منابع طبیعی است. آسیب های محیط زیستی ناشی از جنگ و درگیری ها از بحث های مهمی است ‏که در اغلب منازعات نادیده گرفته می شود. نام جنگ با ویرانی همراه است. تلفات سنگین انسانی و نابودی زیرساخت ها و ‏تاسیسات صنعتی و کشاورزی و کشتار انسانی در روستاها و شهرها چنان سنگین و دردناک است که مجالی برای توجه به ‏جنبه های محیط زیست جنگ، باقی نمی گذارد. در این میان باید گفت همواره محیط زیست قربانی غیرقابل انکار جنگ ها ‏بوده است. ‏

در سال 2001، سازمان ملل ششم نوامبر را روز بین المللی « جلوگیری از بهره برداری از محیط زیست در جنگ ها و نزاع ‏های مسلحانه » نامید‎ ‎ه و بر عدم استفاده از منابع طبیعی بعنوان یک امتیاز جنگی در زمان جنگ مانند آلوده ساختن چاه ‏های آب، سوزاندن و به آتش کشیدن جنگل ها و اراضی کشاورزی و بهره برداری از طبیعت و حیات وحش تاکید می کند. ‏علاوه بر این سازمان ملل بر مدیریت مناسب منابع طبیعی در زمان بازسازی مناطق برای بازگرداندن محیط به حالت پیش از ‏جنگ نیز تاکید دارد. گزارش‌های مختلف منتشره توسط سازمان ملل از ارزیابی تاثیرات محیط زیست ناشی از جنگ و ‏درگیری نشان میدهد که اثرات زیانبار استفاده از تجهیزات نظامی و عدم توجه بلندمدت به بازسازی و ترمیم وضعیت محیط ‏زیست آسیب دیده، پیامدهایی پرهزینه و جبران‌ناپذیر را بر جای گذاشته که شاید با هیچ صلح پس از جنگی قابل جبران ‏نباشد. ‏

به دلیل فقدان اطلاعات و جمع آوری داده های میدانی در هنگام جنگ، درک مساله تاثیرات جنگ بر محیط زیست آسان ‏نیست. با این حال تا کنون تلاش هایی برای بررسی اثرات جنگ ها بر محیط زیست در مناطق مختلف جهان صورت گرفته ‏است. از موارد مهم تخریب محیط زیست در جنگ ها میتوان به جنگ خلیج در سال 1991 اشاره کرد که به اذعان بسیاری از ‏گروه ها و دانشمندان محیط زیستی « بزرگترین فاجعه محیط زیستی قرن» بود. در این جنگ، بیش از 30 هزار پرنده دریایی، ‏دلفین ها، انواع آبزیان و مرجان ها در نتیجه نشت مقدار قابل توجهی نفت خام به خلیج فارس از بین رفتند، آلودگی هوا ‏ناشی از سوختن 800 چاه نفت کویت تا ماه ها ابر سیاهی را در منطقه تشکیل داد که باعث بارش باران سیاه در استان های ‏غربی و جنوبی ایران شد.‏

بر اساس گزارش برنامه محیط زیستی ملل متحد‎ ‎حداقل 40 درصد از جنگ‌ها و درگیری‌های داخلی در ۶۰ سال اخیر با بهره ‏برداری و تسلط بر منابع طبیعی مرتبط بوده است. جنگ‌های داخلی در بسیاری از کشورهای آفریقایی به طور مستقیم ‏برای تصاحب منابع ارزشمند طبیعی مانند قاچاق ذغال، کشتار فیل و کرگدن برای فروش عاج و شاخ آنها بوده است. علاوه بر ‏این میلیون نفر آواره جنگ و جابجایی جمعیت ها همیشه فشار دوباره ای را بر طبیعت وارد می سازد. ‏

در طول جنگ هشت ساله ایران و عراق اثرات مخرب جنگ بر پیکره محیط زیست فرود آمده است، ولی متاسفانه از این آثار، ‏اطلاعات چندانی در دست نیست. حتی از آثار محیط زیستی ناشی از بمباران های شیمیایی عراق علیه ایران نیز مستنداتی ‏موجود نیست. کشور ما همچنان تحت تاثیر آثار محیط زیستی جنگ های منطقه و کشورهای همسایه از طریق انتشار ‏آلاینده های هوا ناشی از سوختن چاه های نفت، احتمال انتقال ذرات آلاینده به بمب های حاوی اورنیوم ضعیف شده و ‏آلودگی به انواع فلزات سنگین از طریق انتشار در منابع آب و خاک قرار دارد. ‏

اثرات محیط زیستی جنگ ها فراتر از مرزهای جغرافیایی بروز می کند و عدم مدیریت در هنگام جنگ و بازسازی طبیعت ‏تخریب شده پس از آن، میتواند همچنان با تاثیر بر سلامت مردم و آسیب به طبیعت، قربانی بگیرد. ‏

شهره صدری خانلو / کارشناس ارشد آنالیز و ارزیابی محیط زیست ‏